• HAG PESAH SAMEAH!
    HAPPY PASSOVER!
  • ХРИСТОС ВОСКРЕСЕ!
    HAPPY EASTER!
  • SINAGOGA "ILONA VAJS"
    Illona Weiss Synagogue
  • MULTIMEDIJALNA SALA
    Conference room
  • JEVREJSKI KULTURNI CENTAR "ARIE LIVNE"
    Jewish Cultural Center "Arie Livne"
Monday, 05 September 2016 11:58

JASNA ĆIRIĆ, KNJIŽEVNICA, ISTRAŽIVAČ, PREDSJEDNICA JEVREJSKE OPŠTINE NIŠ GOVORI O DUGOGODIŠNJEM ISTRAŽIVAČKOM RADU O ŽIVOTU I SUDBINI DVIJE JEVREJSKE PORODICE ( HAJON I BLAM)

Written by
Rate this item
(0 votes)

U Jevrejskom kulturnom centru „Arie Livne“ je 29.08. 2016.godine održano predavanje posvećeno knjizi pod nazovom „Priča o porodici“ autorke Jasne Ćirić, predsjednice Jevrejske opštine Niš, dobitnice nagrade „Megila“ koju joj je dodijelila Jevrejska zajednica u Srbiji za očuvanje tradicije jevrejskog naroda. Naime, Jasna Čirić slovi za jednog od najambicioznijih istraživača istorije Jevreja i njihove kulture na prostorima bivše Jugoslavije. Uspjela je da prikupi brojnu dokumentaciju, autor je desetak knjiga i velikog broja članaka. Knjiga „ Priča o porodici“ ( porodici Jasne Ćirić) prati životni put dvije jevrejske porodice, Hajon i Blam od Sarajeva, Kozluka, Zvornika, Beograda do Niša, od Tolne u Madjarskoj do Kozluka, Zvornika i Beograda, a zatima Sajmišta, Jajinaca, Jasenovca, Djakova.

KNJIGA JE DUG PREMA MOJOJ PORODICI

14256808 2109983375893441 374508453 n„Ova knjiga je rezultat mog dugogodišnjeg rada. Počela sam da radim na njoj davne 1985. godine, pa se postavlja pitanje, zašto mi je trebalo toliko vremena da konačno ukoričim ovaj materijal !? A, odgovor je jednostavan. Naime, kod Jevreja ima jedan poseban odnos kada se radi o tome, da treba da daju odgovore na odredjena pitanja. A, u mom slučaju ih je zaista bilo raznih i priličan broj. Oni tada imaju izgovor, da nemaju vremena ili naprosto ne žele da pričaju. Znate, uvek se u kućama nastojalo što manje da priča o nekim nemilim dogadjajima iz prošlosti kako se deca ne bi uznemiravala. Ja sam izabrala da pričam o tome, pa sam 1985.godine uradila jedan upitnik sa oko 120 pitanja vezana za sudbinu naše porodice. Podelila sam ga mojoj majci, za njenog života, i tetki, a one su, verovali ili ne, osam punih godina odgovarale na njih. Jedan dan odgovore, a onda mesec dana ne žele da pričaju. I tako je to išlo u krug i što mi je pomoglo da završim jedan deo knjige“, počinje priču Jasna Ćirić o istraživačkom radu, životu svoje porodice, sudbini njenih članova.
Knjiga pod nazivom „Priča o porodici“ prati sudbinu dvije porodice, Hajon i Blam, od Sarajeva, Kozluka, Zvornika, Beograda do Niša, od Tolne u Madjarskoj do Kozluka, Zvornika i Beograda, a zatim od SaJmišta, Jajinaca, Jasenovca, Djakova.
„Ova knjiga prati dva porodična stabla. Jedno se odnosi na porodicu mog dede, porodicu Hajon od 1848.godine, a drugo porodično stablo govori o sudbini porodice Blam od 1850.godine.Moj pradeda Isak Hajon je živeo u Sarajevu. Nakon izvesnog vremena se moji sele iz Sarajeva u Zvornik. A, kada se jedan seli, onda se seli cela porodica. Zapravo jedni odlaze u Zvornik, a drugi u Kozluk i taj gradić, varošica, tačka ukrštanja puteva izmedju Srbije i Bosne, je zapravo tačka ukrštanja života članova moje porodice.“
Imajući u vidu, da su od dvije porodice, od kojih je jedna imala sedmoro, a druga osmoro djece, na kraju ostale 32 fotografije ( 47 članova je pogubljeno na različitim lokacijama, a sedam preživelih) naša sagovornica smatra, da je riječ „istraživanje“ u tom slučaju upitno. Jer, tu nema „žive“ priče, ako se istraživanje bazira na razgovoru sa živim svjedocima dogadjaja. A, s druge strane,po njenom mišljenju, ni istraživanje se ne koncipira samo na razgovoru već i na prikupljanju istorijske gradje. A, opet neko mora da pomogne da se do nje dodje. Jedan vrlo kompleksan posao u svakom slučaju.
„Na žalost nisam se mogla mnogo osloniti na „živ“ razgovor. Mnoge su grane sasečene, da tako kažem. Nema ko da priča. Tu je bio Arhiv u Sarajevu, ali treba i razgovor sa ljudima. Išla sam u Bjeljinu jednom prilikom i tu sam uspela da „uhvatim“ neke dragocene podatke od jedne gospodje koja mi je samo rekla to, da su moju rodbinu, rano, jutrom provodili sa ostalim Jevrejima u Bjeljini u nepoznatom pravcu. Istraživanje znači i to, da kupite knjigu od nekog čoveka u Šapcu koji je vodio dnevnik i tu beležio podatke u kojima se pominje moja porodica. Sve je to jedan dugotrajan posao. Uspela sam koliko sam mogla“.
14269416 2109983679226744 122634352 nPriča da je u Zvorniku prije petnaestak godina obišla jevrejsko groblje, koje je bilo prilično zapušteno te zatražila da se očisti i da je zatim uspjela da pronadje sedam grobova njenih predaka od ukupno devet koliko ih se nalazilo na toj lokaciji. Da su pomogli neki od mještana kako bi koliko toliko dešifrovala slova na spomenicima u čemu je djelimično uspjela i što joj je takodje pomoglo da nastavi sklapati mozaik od rasutih činjenica kako bi upotpunila biografiju svoje porodice.
„Jednom čovek mora da podvuče crtu, pa sam i ja to učinila u januaru 2016. godine i objavila ovo svoje pisanje sa fotografijama, a u medjuvremenu sam uspjela da dobijem još nekog materijala. U ovoj knjizi se ja spominjem samo kao nečija kćerka i ovo je jedna hronologija o porodici bez mnogo detalja. Ja sam osjećala dug prema mojoj porodici i kada sam napravila 12-13 fotokopija ove knjige i podelila mojima imala sam utisak da mi je laknulo“
Gledajući fotografije saznajemo, da je porodica Hajon slovila za izuzetno imućnu, uglednu. Da su bili vispreni trgovci, posjedovali radnje, živjeli složno u zajednici u Zvorniku , Kozluku, Beogradu. Ali, da Drugi svjetski rat nije bio milostiv prema njenim članovima kao ni prema milionima njihovih sunarodnika.
„Moj deda , Aron Hajon je imao kuću u centru Zvornika i posedovao kafanu koja se zvala „ Kod šest Jablana“. Dedin brat je imao još dve tri kuće u samom centru grada. I danas se jedna od tih kuća vodi u zemljišnim knjigama na mog dedu. Zato sam fotografiju te kuće izabrala kao naslovnicu moje knjige. Vrlo simbolično. Članovi moje porodice, kao što sam vam rekla, su se iz Sarajeva doselili u Zvornik i Kozluk, imali su veliki imetak, bili ugledni i poštovani članovi zajednice, a zabeleženo je da je dedin brat pred Drugi svetski rat bio predsednik Jevrejske opštine u Zvorniku koji je imao predivnu sinagogu. Sve su to prekinuli nemili dogadjaji. Od sedmoro braće i sestara mog dede, samo je on preživeo. Svi ostali su odvedeni u logore i stradali. U Bjeljinji, na Banjici, Djakovu, Zvorniku, Jasenovcu. Sve sam to pronašla, a što je bio jedan dug istraživački put – pronaći ko je i gde je ubijen. Sve sam uspela da pronadjem osim dva mamina brata. Znam samo da su stradali na monstruozan način. Da su zaklani. Zna se i izvršitelj zločina . Godine 1954 smo u znak pomena na njih zasadili stabla u Izraelu.“
Naša sagovornica je stava da, uprkos tome što raspolaže informacijama o tome ko su bili izvršitelji zločina nad članovima njene porodice u Drugom svjetskom ratu, ne želi da „upire prstom“, kako to reče. Jer, postoje i ljudi koji su sopstveni život rizikovali kako bi spasli njenu familiju.“
14256358 2109984195893359 1837297868 n„Moji su se pre Drugog svetskog rata odselili u Beograd. Deda je držao kafanu koja se zvala „Složna braća“. Pitaćete, od kuda oni onda u Nišu ? Naime, kada je počeo rat moj deda nije hteo da preda ključeve od stana, kako je glasila naredba tadašnje vlasti, i stane u kolonu sa ostalim Jevrejima koji su kasnije pogubljeni. Rešio je da beži, pa su baba, deda, moja mama uspeli da decembra 1941. godine dobiju legitimacije koje su glasile na imena, Aca, Dara i Mirjana Marković. Što je značilo da su oni Srbi koji dolaze iz Bosne. Pomogao im je izvjesni Bogoljub Stevanović koji je dobio za uslugu novac, ali je i „stavio glavu na panj“. I to svojim potpisom. Tako oni beže u Niš. A, moja tetka i druga tetka iz porodice Blam takodje beže u Niš gde se nastanjuju pod lažnim imenima, Milena i Olga Blažić. Maminu braću je rat zatekao u Zvorniku, pridružili su se partizanima, ali su, kao što sam već rekla, ubijeni na monstruozan način. „
Biografija porodice Blam prati biografsku priču porodice Hajon. Takodje se radilo o imućnoj familiji koja se bavila trgovinom, visoko kotirala na društvenoj ljestvici. U Kozluku je bila poznata po proizvodnji soda vode i sokova.
„Da, znam da aludirate na vezu sa onim što se danas zove Fabrika vode „ Vitinka“. Da, itekako ima veze. Tragajući po papirima sam došla do podatka, da je moj pradeda Manuel Blam po dolasku Austrougarske u BiH živeo u Kozluku. A, ko je on bio ? Vlasnik fabrike za proizvodnju soda-vode i sokova što je današnja „Vitinka“. Grob Manuela Blama sam pronašla u Zvorniku. Njegov spomenik je bio u prvom redu. Znate, da se kod Jevreja u prvi red sahranjuju rabini, ljudi po važnosti. Valjda je došlo do pomeranja grobnica i ugledala sam njegov spomenik. I pola spomenika prababe Julijane Blam po kojoj je moja mama dobila ime. To mi je mnogo značilo. Porodica Blam je takodje mnogo stradala u Drugom svetskom ratu“.
Svakako je interesantan i taj podatak, da je ujak Jasne Ćirić, Rafael Blam imao prvi dzez orkestar u tadašnjoj Kraljevini Jugoslavije, a koji je otac Miše Blama i Nade Blam, naše poznate glumice.
Porodica Semo je još jedna jevrejska porodica koja ima svoje mjesto u knjizi Jasne Ćirić, a evo i zašto.
14256767 2109984502559995 1721448816 n„Volela bih da pomenem i dedinu sestru koja se udala u Bjeljini, u čuvenoj porodici Semo. Naime, oni su imali prvi bioskop koji se zvao „Edison“ i po kome je Bjeljina bila poznata. Po braći Semo i po njihovom bioskopu. Na žalost, sve su ih ubili. Čak znam i imena NDH zločinaca, ali ih ja u knjizi ne spominjem, jer ne treba širiti krv. Možda imaju svoje potomke, a ja nisam osoba koja želi da upire prst. Kada sam bila u Bjeljini posetila sam kuću u kojoj je živela porodica Semo. Sada je u njoj advokat Todorović, a u dvorištu i dalje stoji klupa kao pre Drugog svetskog rata. Zatekla sam suprugu advokata, predstavila joj se ko sam, na što je odgovorila, da je bila sigurna da će neko da dodje. To je, znate, onaj naš odgovor kada navrati gost koga baš i ne želite možda da ugostite. Rekla je da će me primiti njen muž popodne, ali sam odustala, jer sam znala da me ne bi primio.
Kraj rata je bio i kraj jedne turbulentne životne priče kroz koju su prošli članovi porodice Hajon i Blam. Prijeratni vlasnici brojnih nekretnina, ljudi sa velikim trgovačkim iskustvom , poslovnim vezama, društvenim statusom u Zvorniku, Kozluku, Beogradu postale su osobe sa ličnom kartom, dodijeljenim, skučenim prostorom za život.
„Posle rata baba i deda su ostale kao osobe sa ličnom kartom i to je bilo sve. Verovatno, zaboga, jer su bili bogataši iako su to sve mukotrpnim radom stekli. Ostala im je jedna peć, jedna kuhinja i jedna soba. Dali su nam još i pravo da sedimo u dvorištu.“

 

Istoričarka Jasna Ćirić je potomak jedne od dvije jevrejske porodice, porodice Hajon, koja je krijući se pod prezimenom Marković uspjela preživjeti Drugi svjetski rat u Nišu. Njena majka Julijana Hajon Ćirić je rodjena 01.06.1920.godine u Zvorniku od oca Arona Hajona (rodjen u Kozluku 1884.godine) i majke Sofije (djevojačko prezime Blam, rodjene u Zvorniku 1889.godine) ). Izrodili su šestoro djece : Henriha, Bracu, Emila, Isidora, Matildu i Julijanu. Sa roditeljima se Julijna Hajon Ćirić krila pod tudjim imenom u Nišu sve do oslobodjena, a potom se udaje za Ratomira Ćirića iz Niša sa kojim je rodila dvoje djece, Emila i Jasnu Ćirić. Umrla je 1998.godine.
Porodicu Hajon nije mimoišla sudbina miliona Jevreja stradalih u vrijeme fašističke vladavine. Dvoje djece ( Emil i Isidor) su ubijeni kod Šapca, 14.januara 1942.godine, a ostali članovi porodice ubijeni su u nacističkim logorima u Jasenovcu, Djurincima i na Sajmištu. Tragičnu jevrejsku sudbinu u Drugom svjetskom ratu su uspjeli da izbjegnu Aron, Sofija, Matilda i Julijana Hajon. Rat ih je zatekao u Beogradu, a onda su uslijedila bježanja i skrivanja, u Višnjici kod Beograda, zatim u Kozluku i Loznici. Nakon prve godine rata, u decembru 1941.godine, uslijedio je povratak u Beograd kada je svim beogradskim Jevrejima stigao poziv da se sa ključevima od stana, u roku od 24 sata, jave komandi u Palmotićevoj ulici radi odlaska u logor. Tada se od oko 12.000 beogradskih Jevreja, njih devet hiljada odazvalo pozivu zajedno sa ženama, djecom, starima dok su ostali već bili odvedeni u logore ili su uspjeli da pobjegnu iz Beograda.
Porodica Jasne Ćirić se nije odazvala pozivu i krenula su nova bježanja, ali ovog put ka Nišu iako tamo nisu imali ni srodnika niti poznanika. Krenuli su ( Aron, Sofija, Julijana) u toku noći vozom, samo sa jednim rancem stvari i pronašli privatni smještaj uz lažne legitimacije koje su glasile na imena, Aca, Dara i Mirjana Marković, a Matilda Hajon i sestra od ujaka, Olga Blam su se takodje krile sa lažnim dokumentima koja su glasila na imena Milena i Olga Blažić. No, bile su otkrivene i beogradska policija je poslala potjernicu niškoj policiji da uhvate dvije Jevrejke i da ih stražarno sprovedu do Beograda. Vijest o hapšenju je stigla do njih prije policije i one su uspjele da pobjegnu iz Niša.
Porodica Marković (odnosno Hajon) je živjela u Nišu od decembra 1941. godine do februara 1945.godine, neotkrivena od strane Nijemaca i domaćih izdajnika.

Read 2040 times Last modified on Friday, 11 November 2016 11:27