• JEVREJSKI KULTURNI CENTAR "ARIE LIVNE"
    Jewish Cultural Center "Arie Livne"
  • SINAGOGA "ILONA VAJS"
    Illona Weiss Synagogue
  • MULTIMEDIJALNA SALA
    Conference room
ponedeljak, 05 februar 2018 11:07

RADOST I LJEPOTA VJERE

Autor
ocijeni
(0 glasova)

U OKVIRU PROJEKTA ODBORA ZA MEDJURELIGIJSKU SARADNJU POD NAZIVOM “RADOST I LJEPOTA VJERE” ODRŽANO PREDAVANJE O ISTORIJI, KULTURI, TRADICIJI, OBIČAJIMA JEVREJSKOG NARODA SA POSEBNIM OSVRTOM NA ULOGU I STATUS JEVREJSKE ŽENE

Odbor za medjureligijsku saradnju u Banja Luci provodi projekat pod nazivom „Radost i ljepota vjere“ kroz koji vjerske zajednice uspješno saradjuju u oblasti kulture. Tokom februara mjeseca će biti održan ciklus predavanja na kojima će predstavnici vjerskih zajednica govoriti o običajima, tradiciji, kulturi svog naroda. Početkom marta mjeseca, u saradnji sa Kulturnim centrom Banski dvor će biti održan svečani koncert na kojem će se predstaviti izvodjači tradicionalne jevrejske, islamske, katoličke, pravoslavne muzike. Projekat je podržan od strane Medjureligijskog vijeća Bosne i Hercegovine.
U Jevrejskom kulturnom centru „ Arie Livne“ je u subotu, 03. 02. 2018. godine održano predavanje čiji je autor Aleksandra Stevandić Rakas, član Upravnog odbora Jevrejske opštine Banja Luka i JKC „Arie Livne“, a uz podršku Stele Pavlović, sekretara Odbora za medjureligijsku saradnju u Banja Luci. Prisustvovali su predstavnici Islamske vjerske zajednice, Rimokatoličke crkve i Srpske pravoslavne crkve u Banja Luci, članovi Jevrejske opštine Banja Luka, studenti. Nakon predavanja su učesnici posjetili sinagogu „Ilona Vajs“ gdje su se upoznali sa osnovnim postulatima judaizma, značenju simbola, religijskim ritualima kroz izlaganje Njegoša Ilića.

ŽIVOT JEVREJSKE ŽENE U BOSNI I HERCEGOVINI

001Kako bi se život jevrejske žene u Bosni mogao bolje razumjeti, njena tradicionalnost, kultura, uloga unutar porodice i u društvu neophodno je osvrnuti se na prošlost. Naime, prema području odakle su se doselili, Jevreje u Bosni dijelimo na Sefarde i Aškeneze.
Riječ „ sefard “ je izvedena prema mjestu življenja i u prevodu znači Španija, a podrazumijeva etničku skupinu Jevreja koja je živjela na Iberijskom poluostrvu do kraja 15.vijeka. Na taj su se prostor doselili sa Feničanima (10. vijek p.n.e.) kao mornari, trgovci i zanatlije, a zatim kao sluge i robovi. Najznačajni period u istoriji sefardskih Jevreja jeste period arapske dominacije u Španiji koji je označen kao zlatno doba španske, jevrejske kulture. Za razliku od Jevreja u Evropi, u kojoj je njihov položaj bio izuzetno težak, u arapskoj Španiji jevrejska kultura i tradicija su u ekspaniziji. Jevreji usvajaju arapski jezik kao svoj govorni te su i dalje tako pod uticajem dvojezičnog razvoja. Osnivaju se poznate talmudske škole i ješive ( prvo u Kordobi), podižu se najveće akademije znanosti i umjetnosti arapske Španije tog vremena, visoke naučne škole, ne samo u Kordobi nego i u Sevilji, Malagi, Granadi. U oblasti prirodnih i društvenih nauka Jevreji prihvataju neoplatonističko učenje i zajedno sa Arapima i hrišćanima unapredjuju kulturno nasljedje antike. Kordobski kalif Abderahman III je 940. godine za svog ministra inostranih poslova imenovao Jevrejina Hazdaj Ibn Šapruta isključivo zbog njegovog širokog obrazovanja, poznavanja stranih jezika, stručnosti u medicini i diplomatiji te poslovnim vezama koje je imao u svijetu. Zaslugom Hazdaj Ibn Šapruta je prenesen jevrejski kulturni centar iz vavilonskih akademija i Palestine u Kordobu koja postaje najznačajniji kulturni centar u Evropi srednjeg vijeka.
Period razvoja je kratko trajao i usljed vjerskih previranja u Španiji, u 15. vijeku Jevreji bivaju prinudjeni da napuste Španiju. U potrazi su za svojom domovinom, noseći sa sobom svoj jezik, kulturu, vjeru i običaje. Jezik španskih Jevreja se vremenom, u dodiru sa drugim jezicima, razvio u jedan jezički fenomen koji su hispanolozi nazvali „ladino“ jezik. Broj Jevreja iz Španije i Portugalije se kretao izmedju 250.000 do 350.000 i kretali su se u pravcu sjeverne i srednje Evrope. Tako su u okviru sefardske zajednice formirane dvije skupine, zapadnoevropska (sljedbenici zapadnoevropske kulture) i orijentalana ( nosioci orijentalne kulture). Orijentalna skupina je imala dva razvojna pravca prema mjestu boravka i dijelila se na zapadnu ( koja je živjela na tlu sjeverne Afrike) i istočnu, sefardsku skupinu koja se opet dijelila na balkansku i bliskoistočnu. Najveći dio španskih Jevreja je krenuo u pravcu glavnih mjesta Osmanske carevine (Stambol, Solun, Jedrene), a manji je stigao do obale Jadranskog mora (Mletačka Republika). Tako je na Balkanskom poluostrvu stvorena nova, multikulturalna sefardska zajednica kakvu Evropa do tada nije poznavala i čiji su članovi zbog visokog obrazovanja, poznavanja zanata i trgovine bili prihvaćeni u sredinama u kojima su se doselili. Jevreji su formirali zasebne škole, ali vremenom i zasebne vjerske opštine u kojima su čuvali svoj jezik, običaje i obrede.
Više od tri vijeka je trajao period migracija Jevreja prema unutrašnjosti Balkana. Kada je riječ o Bosni, u njoj je domaće stanovništvo bilo naklonjeno Jevrejima i oni su vremenom primili osnove orijentalne kulture što je bilo izraženo kroz igru, pjesmu i književnost.

EMANCIPACIJA JEVREJSKE ŽENE U BOSNI

004Od 18. vijeka, dolaskom Austrougarske na vlast se tek može pratiti razvoj i život jevrejske zajednice u Bosni, a samim tim i emancipacija jevrejske žene. U vezi navedenog su važna četiri momenta: a) Emacipacija Jevreja u Francuskoj 1791. godine kada je izglasan zakon kojim su Jevreji imali ista prava kao hrišćani b) Donošenje Zakona o gradjanskoj ravnopravnosti Jevreja i Hrišćana u Bosni 1840. godine kojim se omogućilo podizanje sinagoga i crkava te vjerskih i svjetovnih škola c) Djelovanje „ Alliance Israelite Universelle“ od 1860 .godine koja se bavila prosvjetom i obrazovanjem balkanskih Jevreja d) Osnivanje „ Haskale“, jevrejskog pokreta u Evropi kojim se putem trgovačkih veza vrši prenos kulturne riječi i kada Jevreji počinju da se sve više bave vlastitom tradicijom.
U Berlinu je 1790. godine Aharon Volfson objavio prvi savremeni udžbenik hebrejskog jezika „ Avtalion“, a do tada su jevrejska djeca učila hebrejski jezik u „meldarima“ isključivo kroz biblijske sadržaje i tekstove. Otvaraju se i mnoge škole u Evropi u kojima jevrejska djeca uče svjetovne predmete na jeziku zemlje u kojoj žive. Sa razvojem školestva se otvaraju male jevrejske zajednice u Bosni.
Upravo taj period dvojne vladavine Turske i Austrougarske u Bosni je bio ključni momenat za jevrejsku ženu, jer je po prvi put zakonski omogućeno školovanje žene. To je dovelo do podizanja njenog opšeg obrazovanja, kulture i učenosti. Jedna od najznačajnijih jevrejskih žena u Bosni je bila Laura Papo Bohoreta ( 1891 – 1941 ). Bila je pisac i jedna od nazaslužnijih za prenošenje sefardske kulturne tradicije. Živjela je u Carigradu, Sarajevu, Parizu. Ukratko, jevrejska žena je kroz istorijske periode bila i ostala zaštitnik i najbolji čuvar sefardskog , kulturnog nasledja koje se tradicionalno prenosilo sa koljena koljeno kroz vijekove.

IZGLED

005Sefardska žena je obično bila nižeg rasta, u većini slučajeva tamne kose i crnih i vrlo živih očiju, a rjedje su bile plave sa plavim očima. Nakon udaje bi se brzo debljale, a da bi to sakrile oblačile su raskošne haljine.
Odjeća im je bila tradicionalno orijentalna i kao takva se koristila od 16. vijeka. Jevrejska žena je bila skromna u oblačenju i potrebno je razlikovati svakodnevnu odjeću od svečane koja se koristila za šabat, odlazak u sinagogu i druge svečane prilike.
Prema karakterističnim, tradicionalnim detaljima se razlikovala djevojačka odjeća od one udatih žena. Kod djevojačke je glavni detalj bio bijela bluza sa dosta širokim ili uskim rukavima i bogato izvezenim prslukom. Na glavi se nosila mala kapica ukrašena biserima u sredini i gdje se nalazio dukat. Djevojke iz bogatih porodica su oko vrata imale dodatne dvije, tri niske djerdana.
Odjeću udatih žena je činila do nogu dugačka, bogata košulja koju su nosile preko ili unutar hlača. Bila je bijele boje, izradjena od mekog , pamučnog materijala sa rubnim gajtanima od svile i zlata koji su isticali rukave i donje rubove haljine. Preko nje se nosio izrazito uski, vezeni prsluk sa orjentalnim motivima.
Na glavi su gospodje nosile bogato ukrašenu, vezenu kapu (tukado). Starinske košulje, šalvare, anterije i jeleci su im pokrivali ono što im je priroda uskratila. Ljeti su se nosile šalvare svjetlijeg, cvjetnog dezena, a zimi tamnije boje. Šabatna nošnja se sastojala od jednog kratkog bolera (ječmenica) i ukrašenog prsluka. Po kući su na nogama nosile nanule, a za izlazak cipele ukrašene srmom i bijele, pamučne čarape. Zimi su se često nosile „mestve“, vrsta zatvorene kožne obuće. Njihova odjeća je odisala orijentom.
Garderoba imućnije žene se sastojala od tri dijela : „ ćitabija“ (anterija od teške svile, bez sjaja sa opšivenim rubovima druge boje), „kotoni“ (duga pamučna haljina koja se nosila ispod anterije), „ doloma“ ( skupocjeni kaput koji se generacijski prenosio sa majke na kćer), bio je protkan zlatnom ili srebrnom žicom u formi crteža raznih grana i grančica. Kod gospodja su bila četiri pokrivala za glavu, „tokado“ ( poluvisoka kapica cilindričnog oblika), „tepeluk“ (plitka, okrugla kapica koja je pokrivala tjemeni dio sa bisernim ili zlatnoizvezenim rubom), „frontera“ ( platneni dio sa vezom na čijem su rubu usko sašiveni mali, zlatni novci). Sa širokim, bijelim šalom od konca ili čiste šarene svile trouglastog oblika su pokrivale ramena i kosu u cjelosti što je bilo u skladu sa vjerskom tradicijom.
Nosila se još jedna vrsta srednje, kratke kapice „tokizo“ (nisi, okrugli fesić ukrašen malom kićankom od finih bisera, starog novca ili koralja). Pokrivala su bila dio vjerske tradicije, a ne mode i imala su religiozni značaj, da se zaštiti žena od muških pogleda. Dolaskom novog vremena i garderoba se mijenjala, pa je sve više imala univerzalne karakteristike modnih stilova.

KARAKTERISTIKE SEFARDSKE ŽENE

007Temelj svakog, pa i jevrejskog društva je uvijek bila i ostala porodica. Od pradavnih vremena je postojala micva poštovanja roditelja, jasno predstavljena u Deset božijih zaposvjesti.
Jevrejska porodica u Bosni i Hercegovini je bila patrijarhalna kao i u većini jevrejskih sredina. To nikako ne znači da je žena bila zapostavljena, da nije imala prava koja su možda bila i veća od onih koja su imale žene drugih vjera u odredjenim periodima. Jedna od glavnih naredbi, „ Poštuj majku i oca“ je svakako bila od uticaja. Prema jevrejskim zakonima žena nema obavezu sudjelovanja u molitvama, u sinagogi sem ako to želi. Njen glavni zadatak je bio održavanje tradicije i jevrejskog doma.
Jevrejsko bračno pravo se gradilo preko dvije hiljade godina, a u današnjem obliku je spoj starih običaja, propisa i zakona. Zakon je dopuštao mnogoženstvo, ali ga je Rabin Geršom ben Juda iz Mainza (duhovni vodja evropskih Jevreja) ukinuo u 11. vijeku. Brak se uglavnom sklapao ugovorno, putem posrednika, a čin vjenčanja u sinagogi.
U stara vremena se žena kupovala, a kao ostatak jamčevine da se mladoženja neće predomisliti ostao je običaj, da mladoženja stavlja nevjesti na kažiprst lijeve ruke prsten. Tada izgovara rečenicu, „ Evo, posvećena si mi ovim prstenom prema vjeri Mojsijevoj i Izraelovoj.“ U prisustvu dva svjedoka muškarac piše i bračni ugovor (ketuba) kojim je osiguravao da žena u slučaju razvoda braka dobije dio imovine. U ketubu se unose i još neki važni podaci za zajednički život.
U Bosni je bio običaj, da svekrva svatovskom pjesmom pozove prvo snahu, a zatim i ostale sudionike svadbene svečanosti koji plešući sa mladenkom iskazuju zadovoljstvo sklopljenim brakom. Maloljetna djevojka imala pravo odbiti udaju za čovjeka kojeg bi joj izabrali roditelji ili staratelji.
Rastava braka je moguća, ali je u ortodoksnim i tradicionalnim zajednicama procenat rastavljenih brakova zanemarljiv. Razlog rastave je najčešće bio bračna neplodnost.
Jevrejske žene su imale slobodu kretanja, djevojke su odlazile van naselja po vodu i mogle su se odredjenim danima sastajati sa mladićima radi igre i zabave. Žene su slobodno izlazile na ulice, trgove, stupale slobodno u razgovor sa muškarcima i zabavljale se. Žena je bila gospodarica u kući koju su morale slušati sluge i sluškinje. Pošto je rad za muškarce bio poniženje, žena je morala obavljati sve kućne poslove, pa i one u polju.
U poslednjih nekoliko vijekova je žena bila stub porodice i nerijetko je zaradjivala za život dok se muž bavio učenjem i proučavanjem svetih knjiga i bio posvećen molitvama. Svakako da su i sredine imale uticaj na oblikovanje porodice.
Za Bosnu se može reći, da su se muškarci uglavnom bavili zaradjivanjem za život, a žene brinule o porodici, djeci, domu. Djeca su bila dužna poštovati roditelje, naročito majku. Po jevrejskom zakonu, ko ruži oca ili mater je proklet, a ko proklinje ili udari mater se kažnjava smrću.

KARAKTER

Karakter sefardske žene se mijenjao sa promjenama u okruženju i vrremenu u kojem je živjela. Bila je prilagodljiva i strpljiva. Čvrsta vjera i staloženost joj je davala snagu u najtežim trenucima. Držala je do morala i časti. Udavala se bez mnogo idealizma. Brakovi su bili ugovarani i vrlo malo ih je bilo sklopljeno iz ljubavi. Bilo je i tragičnih slučajeva, da su se djevojke zbog nesretnih ljubavi bacale u rijeku, a mladići napuštali sve i odlazili u svijet. Većina njih je ipak slušala svoje majke i njihove savjete. Bez obzira na način i razlog sklapanja brakova, poznato je da su najspokojniji i najčvrši brakovi medju jevrejskim narodom. Jevrejska žena je odgojena da ne govori ono što misli, jer želi da svima bude dobra. Ukoliko je brak loš i ima problema, ona to krije, a svijetu predstavlja sliku svog braka kao idealne zajednice gdje je muž heroj, a ona izuzetno sretna žena. Iskrene žene, koje govore ono što misle nikada nisu bile shvaćene. Rastavljene žene su gubile sve društvene privilegije i bivale odbacivane bez obzira na razloge rastave braka. Tako se dešavalo i sa udovicama.
Jevrejska žena je veoma gostoprimljiva, nastoji da što bolje ugosti i zvane i nezvane goste. U njenoj kući uvijek ima slatka za dobrodošlicu. Ona voli luksuz, uvijek je dotjerana i kod nje je oblačenje takoreći pitanje života. Svojim stilom privlači poglede drugih žena, instinktivno bira najbolje i ne zadovoljava se osrednjim stvarima. Zato je i veliki broj djevojaka koji je izabrao zanat krojačice.
Kod Sefardkinja, posebno u Bosni, je bilo razvijeno dobročinstvo. Pomagala je nesebično siromašnima, djeci, bolesnima. Naročito su siromašna djeca bila zaštićena.
Jevrejska žena je ponosita i može mnogo podnijeti, ali ako se uvrijedi onda ne oprašta. Zato su je smatrali svadjalicom i inadžijom. No, inat nije bio taj koji joj nije dozvoljavao da oprosti već ponos i povrijedjeno dostojanstvo. Društvena je, vesela i duhovita i voli provod.
Posjedovala je jevrejska žena u prošlosti brojne vrline i mane, ali najviše ju je odlikovala strpljivost. Prihvatala je život onakav kakav je bio, a vjera u Boga i sudbinu je održavala i najnesretniju ženu.

TRADICIONALNA JEVREJSKA SVADBA – HATUNA ( trudnoća, rodjenje djeteta, babica)

008Iako je vjenčanje unaprijed dogovoreno, mladoženja je obavezan da zaprosi ruku svoje mlade od njenog oca. Svadba se može organizovati svakog dana u sedmici osim za vrijeme šabata, perioda koji počinje od zalaska sunca u petak i traje do zalaska sunca u subotu. Svadbe se ne održavaju u vrijeme jevrejskih praznika.
Sefardske, jevrejske svadbe su se održavale u kućama, a ponekad i u sinagogama. Mlada obavezno posjećuje javno kupatilo (mikve) da bi se očistila prije stupanja u brak. Pred ulazak u bazen skida sav svoj nakit i ne smije da ima ni lak na noktima. Potpuno uranja u vodu uz posebnu molitvu. Po tradiciji, mlada i mladoženja se ne bi trebali da vidjaju sedam dana prije svadbe. Svadbena ceremonija počinje potpisivanjem „ketube“ ( jevrejski bračni ugovor u kom su navedene obaveze supružnika). Potpisuje se u prisustvu svjedoka. Jedna od stavki je i ta, da će mladoženja dozvoliti mladoj da se razvede od njega, da će joj dati pismo o razvodu „get“. Običaj je da mladenci piju vino iz iste čaše koju zatim mladoženja stavlja na pod i nogom gazi na nju. Čestita se riječima „ Mazal tov“. Muzika i ples su sastavni dio svake sefardske svadbe, a hrana koja se služila je bila košer i zasnivala se na starozavjetnim propisima.
Najvažnija dužnost jevrejske žene je bila da radja i podiže djecu, da ih vaspitava kako bi postali čestiti ljudi i pravovjerni Jevreji. Majka je bila moralni stub kuće, čuvarka svetinja, čistote, vjere i morala. Ova uloga žene je bila priznata i visoko cijenjena u jevrejskom narodu.
Rodjenje djeteta se smatra božijim blagoslovom i dužnošću roditelja koja mora biti ispunjena. Želja za plodnošću se zato iščitava u brojnim , svadbenim običajima Jevreja. U cilju plodnosti, na svadbi se priprema i služi riba, peku se obredni hljebovi, izgovaraju molitve, izvode plesovi za plodnost. Nekada su trudnice vezivale i zaštitni pojas oko stomaka. U ranijim vremenima pojas je bio od svile, a u 18. i 19. vijeku je zamijenjen kitovim kostima i kožom. Pojas je imao praktičnu i magijsku funkciju. Dužina mu je bila mjerena pomoću obima rabinovog groba ili je uplitan od traka u pet različitih boja. Izgovarana su imena pet demona. Mogao je biti ukrašen amajlijama, ali i katancima koji su simbolički štitili fetus od zlih očiju.
Jevrejska babica po tradiciji pruža emocionalnu, fizičku podršku i duhovno vodjstvo kroz čin porodjaja. Jevrejska zajednica je kasnije vodila računa, da i najsiromašnija sefardska žena ima na porodjaju kraj sebe babicu. Po rodjenju je ona ženskom djetetu bila zadužena da probuši uši ili da veže crvenu traku oko bebine ruke. Otac djeteta tokom trudnoće takodje izgovara molitve. Postoji izreka, da je trudnoća jedini period kada otac može da uživa u svom djetetu. Po rodjenju se dijete zaljubljuje u majku, baka preuzima domaćinstvo, a oca svi zaboravljaju do sledeće trudnoće !
Ukoliko se rodi muško dijete, ispunjava se najstarija zapisana micva- obrezivanje. Obavlja se osmog dana dječakovog života i to je radosni, porodični dogadjaj na koji se zove veliki broj gostiju. Otac djeteta priredjuje gozbu. Obrezivanje se odvija ili u sinagogi ili u roditeljskoj kući, a obavlja ga „mohel“. Prilikom obrezivanja se djetetu daje ime. Objava rodjenja ženskog djeteta i davanje imena čini se prvog petka nakon rodjenja, poslije službe u sinagogi i tu oba roditelja priredjuju gozbu kojom se proslavlja rodjenje djevojčice. Sledeća velika svečanost je kada djevojčica napuni 12. godina, a dječak 13. godina. U tom uzrastu dječak ima svoju „bar micvu“ (čin proglašenja vjerske punoljetnosti), a kod djevojčica se taj čin zove „bat micva“. Nakon tog čina svako od njih postaje odgovoran za svoje postupke i svoja djela. Prema jevrejskom zakonu, oba roditelja ravnopravno sudjeluju u odgoju i obrazovanju djece.

KUĆA I KOMŠILUK

Jevrejska kuća u periodu o kom je ovdje riječ ima dosta sličnosti sa kućama muslimanskog stanovništva. Razlika je što su muslimanske kuće bile prostranije i zauzimale veću površinu zemljišta dok su jevrejske bile zbijenije i dosta manje. Sastojala se od dvije do tri prostorije, jedne zimske kuhinje u dvorištu, avlije, ljetne kuhinje, bašte, tavana i podruma. U svakoj prostoriji je postojala jedna glinena peć sa lončićima, okrečena u bijelo. Pored peći se pravilo korito, a iz jednog rezervoara iz peći je zimi tekla topla voda. Kućni namještaj je bio jednostavan i udoban. Zidovi svake prostorije su imali ugradjene ormare. Jedan od najvećih ormara je bio dušekluk i tu su se čuvali dušeci koji su služili za spavanje. Kreveta nije bilo da zauzimaju prostor. Tkanine i odijela su se čuvali u sanducima, obojenim prizorima i služili su i za sjedenje.
Bogatstvo jedne porodice se mjerilo količinom njenih ćilima. Na podu se prostirao jedan ćilim kojeg je prosječan čovjek prostirao tokom sedmice sa naličja, a subotom s lica. Pored peći je stajao mali ćilim okružen jastucima. Kuće su ukrašavane ubrusima vezenim srmom, a prozori saksijama cvijeća koje su žene gajile sa strastvenom ljubavlju. Posebno mjesto u jevrejskoj kući je zauzimala „ruta“, biljka ugodnog mirisa i gorkog ukusa. Pored ljepote je imala i ljekovita svojstva, a vjerovalo se da čuva kuću od zlih očiju. Čistoća i cvijeće su bili jedini luksuz siromašnog Jevreja, a tri četvrtine negdašnje jevrejske zajednice su bili prilično siromašni. Od domaćice je zavisilo kako će brigom i čistoćom da uljepša dom.
Sefardi su živjeli grupisano, medju svojim narodom. Postojale su zgrade sa velikim dvorištima gdje su stanovale mnoge porodice. Komšije su se družile i išli jedni drugima na sijela. Kada se neka žena porodi, komšinice iz istog dvorišta su prale veš te sedmice i porodilju nisu ostavljali samu. Kortižo ili avlija je morala biti oprana i čista, naročito za šabat. U petak poslijepodne su izlazile sve komšinice, djevojke, služavke i po jedna čistačica iz svake kuće da počiste i operu avliju. Zidovi su se krečili za Pesah, Sukot i Tišabeav. Krajevi avlije su se ukrašavali gredicama cvijeća. Ulična vrata su morala biti očišćena, a velike alke da blistaju. U te avlije su komšinice izlazile subotom prijepodne ili poslijepodne da se provedu. Komšiluk je u to vrijeme igrao veliku ulogu u životu sefardske žene. Imao je jedan moralni i korisni efekat. Najstarije žene su davale dobre savjete i upućivale su tek udate žene, a sve je to radjeno sa mnogo takta i diplomatije.

MOGUĆNOST ZARADE NEKADAŠNJE ŽENE

Jevrejske žene su zaradjivale služeći i kuhajući po tudjim kućama. Neke su išle na planine, medju seljake, sakupljale mlijeko i pravile sir. Postojale su jedan period i žene trgovci. One su sa zavežljajima robe išle i prodavale po muslimanskim mahalama. Domaćice su imale pomoćnice, povremeno ili uvijek. Domaćicu su zvali, „ gospodja gazdarica“. Rad u kući je bio veoma težak, jer se radilo u ledenim kuhinjama. Veš se davao kućnoj pralji. One su obično bile udovice ili žene propalih trgovaca. Peglanja nije bilo. Pralji se dobro plaćalo, a i domaćica bi je darivala na kraju dana. Služavke nisu imale velike plate, ali su ih gazde uzimale pod uslovom da ih udaju. Plata se nizala na niske, a to su zlatni novci u obliku ogrlice koja se nosila oko vrata. Radile su i djevojke iz kuće i svaka kćerka je imala zaduženje za jednu sedmicu. Služavka je jela za stolom sa porodicom i ona je smatrana članom porodice. Jevrejske služavke su vremenom nestajale, a malih sluškinja više i nema. Žene su se školovale, a dosta ih je otišlo u krojačice i frizerke.

MICVA- DOBROČINSTVO SEFARDSKE ŽENE

009Najveća vrijednost sefardskih žena je „micva“ (dobročinstvo). Pomagale su prosjacima i siromasima, jer su vjerovale da onaj ko ima treba da podijeli sa onima koji nemaju. Postojale su prosjakinje koje su kucale na vrata i zvale su se „sretnice“ i to su većinom bile starice koje su u mladosti teško radile u tudjim kućama. Sretnica je donosila domaćicama jedan stručak ili korjenčić „rute“. Dolazile bi četvrtkom i ulazile kod zaštitnice i niko im nije zatvarao vrata. Postojala je druga vrsta sirotica koje su bile veoma poštovane. One su bile pozivane u porodice odredjeni dan u sedmici i pravile fitilje za kandila, za Hanuku i za šabat. Bilo je i anonimnih, darežljivih žena koje su slale drva, namirnice i toplu odjeću, a sirotica nikada nije znala ko je pomogao. I za praznike se mislilo na sirotice koje su tada dolazile sa defom i imale svoje mjesto gdje su svirale, pjevale i uveseljavale ljude.

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 008
  • 009
  • 010
  • 011
  • 012
  • 013
  • 014
  • 015
  • 016
  • 017
  • 018
  • 019
  • 020
  • 021
  • 022
  • 023
  • 024
  • 025
  • 026
  • 027
  • 028
  • 029
  • 030

 

pogledano 1405 puta Zadnji put promjenjen ponedeljak, 05 februar 2018 11:29