• JEVREJSKI KULTURNI CENTAR "ARIE LIVNE"
    Jewish Cultural Center "Arie Livne"
  • SINAGOGA "ILONA VAJS"
    Illona Weiss Synagogue
  • MULTIMEDIJALNA SALA
    Conference room
Cvijeta Arsenić

Cvijeta Arsenić

E-pošta: Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
subota, 26 septembar 2015 22:06

Arie Livne

Arie LivnePredsjednik Jevrejskog kulturnog centra Arie Livne govori o značaju i ulozi ustanove u kulturnom ambijentu Republike Srpske i regiona, ideji mira, humanizma, ljubavi, socijalne pravde kao najznačajnim civilizacijskim etičkim, moralnim i pravnim kategorijama

KULTURA TREBA DA SPAJA NARODE

Jevrejski kulturni centar je za godinu dana svog postojanja uspio da se promoviše u kulturnu ustanovu od velikog značaja za grad Banja Luku, Republiku Srpsku, Bosnu i Hercegovinu, a i šire. Kao potvrda ovoj konstataciji su brojne manifestacije koje su organizovane u proteklom periodu. Jedan od najzaslužnijih za realizaciju multikulturalnog projekta je predsjednik centra Arie Livne.

Gospodine Livne, kakav je vaš utisak kada je riječ o rezultatima koje je ustanova, čiji ste idejni tvorac, postigla od drugog septembra 2014.godine kada je zvanično otvorena ?

Kada smo počeli sa projektom izgradnje jevrejskog kulturnog centra nisam verovao da će to danas da izgleda ovako. Upoznat sa svim dogadjanjima u centru i kada sam izvan granica Republike Srpske i mogu da kažem, da smo na dobrom putu da Jevrejski kulturni centar postane kulturna ustanova od velikog značaja za Republiku Srpsku, region. Jer, to nam i jeste bio cilj. Promovisati, kroz organizovanje kulturnih dogadjaja, kulturu, običaje, tradiciju jevrejskog naroda, ali i srpskog naroda koji je zaslužan što danas imamo ovo prekrasno zdanje. Učinjen je značajan pomak, ali na velike rezultate trebamo sačekati. Znate, mi imamo entuzijaste koji su spremni raditi ovaj posao, ali su potrebna i odredjena ulaganja. Bilo mi je drago kada sam u Izraelu, na jednom američkom sajtu, pronašao fotografiju centra i sinagoge. Nije bilo nekog teksta već samo slike ispod kojih je pisalo, Banja Luka i Bosna i Hercegovina. A, to nije baš zanemarljivo. Jer, ko će znati u jednoj Americi gde se nalazi Banja Luka kada mnogi ne znaju ni da je Beograd glavni grad Srbije. Važno je znati da postojimo. Da, baš tako. Da postojimo !

Slažete li se sa konstatacijom, da Jevrejski kulturni centar treba da promoviše i kulturu drugih naroda, nacija, a ne samo jevrejskog naroda.

Apsolutno. Naš prioritet jeste da spojimo ovo malo Jevreja koliko ih je ostalo živeti na ovim prostorima i sa onima koji žive izvan granica Republike Srpske, u Americi, Izraelu i drugim zemljama. Da ojačamo veze sa srpskim narodom u Republici Srpskoj, jer je ona to zaslužila. Ali, ova ustanova treba da kontinuirano odašilje univerzalne poruke kroz razne kulturne manifestacije. Njihovi akteri ne moraju biti isključivo Jevreji. Ta univerzalna poruka jeste poruka mira, ljubavi, humanizma, socijalne pravde, a kao takva pripada svim narodima podjednako. Svi ljudi dobre volje su dobrodošli u naš centar.

Na teritoriji Banja Luke se Jevreji (uglavnom Sefardi) prvi put pominju krajem 16.vijeka. Postojale su četiri sinagoge, bio je izgradjen i Jevrejski kulturni dom. Krajem 1944.godine je djelimično srušena poslednja sinagoga, a u zemljotresu 1969.godine i potpuno uništena. Nakon sedam decenija, unutar prostora Jevrejskog kulturnog centra je izgradjena mala sinagoga. Gospodine Livne, ona za vas ima posebno značenje.

U Banja Luci i uopšte na celoj teritoriji BiH je nekad postojala cvetajuća jevrejska zajednica. Uništena je od strane fašističkih snaga u Drugom svetskom ratu. Zato mi želimo da održimo jevrejski život gdje god je to moguće i očuvamo uspomenu na žrtve, na zajednicu koja je nestala. Moram naglasiti, da sam lično vezan za ovaj centar u okviru kog sam napravio jedan mal hram, simbolični hram kao uspomenu na moju majku koja je spaljena u logoru Aušvic. Razmišljao sam, šta bih to mogao da poklonim mojoj majci? Šta bi to ona voljela? Ona je bila odana religiji. Odlučio sam da to bude ova mala sinagoga koja nosi njeno ime, Ilona Vajs. Na žalost, ona to nikada neće moći vidjeti.

Vaša poruka javnosti.

Ja sam rastao u jednom periodu, 1935/36, kada sam kao mlad čovek verovao kako imam i imamo snage menjati celi svet. Svi smo verovali da će okončanjem Drugog svjetskog rata započeti izgradnje jednog boljeg društva. Dogodilo se da su neki počeli koristiti religije kako bi promenili čovečanstvo, ali se to ne radi preko religija. Ne poričem da je uloga Medjunarodne zajednice od velikog uticaja na mnoga dešavanja, ali postoje i drugi faktori kako bi jedna zajednica normalno funkcionisala. Upravo je kultura jedan od njih. Zato sam ponosan na Jevrejski kulturni centar koji po mom ubedjenju treba biti centar razumevanja medju narodima, centar koji će svojim radom stvoriti nadu i veru u bolju budućnost u regionu i koji će raditi na unapredjenju kulturološke saradnje medju narodima. U njemu vidim organizaciju koja će vezati, a ne razdvajati ljude i služiti humanizmu, slobodi govora, pisanja. Sve ćemo učiniti da to ostvarimo. Jevrejski kulturni centar je projekat koji treba da poruči svetu, da se vise nikada neće desiti ono što se dogodilo jevrejskom narodu.

ponedeljak, 12 oktobar 2015 20:31

Anatomija zaborava

U organizaciji JU Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske i Jevrejskog kulturnog centra „Arie Livne“ je 8.oktobra ove godine otvorena izložba pod nazivom „Anatomija zaborava“ čiji su autori bibliotekari, Vesna Šmulja, Spomenka Kuzmanović i Ljubica Milekić. Nastala je na osnovu gradje Muzeja žrtava genocida iz Beograda, Muzeja revolucije na Mrakovici, Muzeja Kozara iz Prijedora, Muzeja Republike Srpske i Arhiva Republike Srpske iz Banja Luke, Srpskog nacionalnog društva „Prebilovci“ iz Beograda, Udruženja potomaka i poštovalaca žrtava kompleksa logora smrti NDH Gospić-Jadovno-Pag iz Banja Luke i Narodne biblioteke Srbije iz Beograda. Posvećena je stradanju civila na teritoriji Nezavisne države Hrvatske u Drugom svjetskom ratu.

ŽRTVE SU BILI LJUDI A NE BROJEVI

001Ono što izložbu čini specifičnom u odnosu na druge izložbe sa istom tematikom je to što su autori ovog puta, ne istoričari, već bibliotekari. To je učinilo da ova izložba izgleda drugačije u odnosu na one na koje je publika navikla. „ Nije u pitanju prigodna izložba. Ovo je njena peta po redu postavka. Koncept prigodne izložbe je napušten na početku, jer smo shvatili da radimo izložbu koja će biti pokretna, aktivna, putujuća, pa su i struktura izložbe i materijl koji je korišten pri izradi prilagodjeni svakom prostoru“, pojasnila je Šmulja. 

Imajući u vidu da su autori bibliotekari, ispoštovan je njen istorijski i dokumentarni koncept sa jedne strane, a sa druge strane, ono što je netipično za istoriografski metod, jeste činjenica da su autori prikazali žrtve kao ljude. 

„ Govorili smo o ljudima, a ne brojevima. Oni nisu bili samo neki broj na spisku već osobe koje su nekom bile otac, majka, sestra, brat, komšija. Prije nego što su na monstrozan način iščupani iz života, oni su bili samo ljudi, a njihova jedina krivica je bila identitet. Posvetili smo pažnju riječima i više nego što je to uobičajeno za izložbe. Predočavajući tekstove zakonskih odredbi smo pokazali kako je ozakonjen genocid nad Srbima, Jevrejima, Romima u NDH“, pojasnila je Šmulja specifičnost postavke izložbe „Anatomija zaborava“.

Posebnu pažnju su posvetili Jasenovcu i tome kako je decenijama pamćen i kako ga se još uvijek neki sjećaju. No, najpotresniji za posjetioce je svakako onaj dio izložbe posvećen sudbini djece u NDH.

„ U njihovim dječijim životima, igračke izgubljene usput, u nekom zbjegu, kao strašno obećanje onoga što treba da se dogodi, sigurno je bilo najstrašnije što se tada dogodilo. Odvojeni od roditelja, daleko od svega poznatog, mučeni planski, gladju, žedju umirali su u podzemnim tavanima, konjušarnicama logora NDH“. 

003Istoričar i profesor na banjalučkom Filozofskom fakultetu Željko Vujadinović smatra, da je izložba „Anatomija zaborava“ specifična i zato, jer je slika jedne žrtve dovoljna da se sagleda karakter rata u NDH, a i šire. Njegov stav je, da vjerska netrpeljivost nikada nije bila tako ekstremna kao što je to bilo u NDH.

„ Prvi koncentracioni logori se pojavljuju početkom 20.vijeka. Izumili su ih Britanci kada su prve logore formirali u Južnoj Africi u koje su odvodili pripadnike naroda Bura. Bilo je to sredinom 1902.godine. Desetak godina kasnije i pripadnici srpskog naroda su se suočili sa tim fenomenom. Naime, u Prvom svjetskom ratu su bili stradalnici logora u Doboju, Aradu, Nežidu i u drugim mjestima tadašnje Habsburške monarhije. Logori tada nisu imali sva ona obilježja koja će poprimiti u Drugom svjetskom ratu. Logori NDH su bili kopija logora koje je Treći Rajh otvarao početkom Drugog svjetskog rata na prostoru Austrije, Nemačke, Poljske. Svima je zajedničko, bez obzira na istorijski period u kom su nastajali, to što su imali za cilj uništenje ljudskog života“, istorijski je osvrt Vujadinovića.

Podsjetio je na pokušaje pojedinih da se koncentracioni logori i uopšte koncept NDH označi kao produkt jedne slučajnosti, a što je, pojašnjava Vujadinović, posljedica tzv. istorijskog revizionizma. 

„U pojedinim studijama u Njemačkoj taj istorijski revizionizam počiva na tezi, da je NDH i sve ono što se dogadjalo u njoj bila slučajnost. Čak je dobila svoju potpunu i naučnu verifikaciju. No, ona je bila sve samo ne to. Osnova na kojoj je počivala NDH je rasna politika, da je nacija zajednica nižih i viših rasa. Zagovornik ove teze, Ante Starčević je često naglašavao, da Srbi predstavljaju model niže rase, da njihova osnovna suština proizilazi iz samog imena, a u jednom svom djelu doslovice kaže, da su „sužanjska pasmina“! 

Stav profesora Vujadinovića je, da nijedan rat ne može biti surov kao onaj koji je prožet vjerskom netrpeljivošću. Izložba „Anatomija zaborava“ je izuzetno značajna, jer podsjeća da sadašnjost stalno traži odgovore na pitanja iz prošlih vremena i da jedna fotografija može itekako da oslika suštinu jedne ideologije. 

Otvaranju izložbe su prisustvovali Predsjednik Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske Rajko Kuzmanović, direktor Sekretarijata za vjere Vlade Republike Srpske Dragan Davidović, Predsjednik Upravnog odbora Udruženja logoraša Drugog svjetskog rata RS Vasilije Karan, ličnosti iz javnog i kulturnog života grada, naučni radnici. Posjetioci su imali priliku vidjeti projekciju filma„Kultura sjećanja“. Izložbu prati katalog preveden na francuski, engleski, njemački jezik, a poseban je priredjen na ruskom jeziku.

 

  • 002
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 009

eli tauber 658x464Mnogi dogadjaji vezani za Holokaust su ostali neistraženi.Oni koji su proučavali zločin su se u većini slučajeva fokusirali na takstativno nabrajanje stradalih, njihovih izvršilaca. Doktor Elijas Tauber je u svom naučnom djelu “Holokaust u Bosni i Hercegovini”, prema tvrdnji istoričara, uspio da izbjegne “istorijska lutanja”.

 

 

Spriječiti prikazivanje holokausta koje 
ne odgovara stvarnim činjenicama

Knjiga pod nazivom “Holokaust u Bosni i Hercegovini”, autora dr.sci. Elijasa Taubera iz Sarajeva je naučno djelo zasnovano na istorijskim činjenicama kako se planski, sistematski radilo na stvaranju ambijenta u tadašnjoj bosansko-hercegovačkoj javnosti te NDH i na kraju uništenju jevrejske zajednice. Ono što ovo naučno djelo razlikuje od drugih, čija je tematika takodje Holokaust, je činjenica da je dr.Elijas Tauber, prema riječima promotera knjige, istoričara i direktora Gimnazije u Banja Luci Zorana Pejašinovića takstativno, do tančina opisao sudbinu svake jevrejske zajednice i naveo tačne podatke o svakom članu koji je stradao.

“Doktor Elijas Tauber je naučni radnik koji po vokaciji nije istoričar, ali je svojim radom dugo prisutan u javnom životu Bosne i Hercegovine. Radi se o vrsnom poznavaocu jevrejske kulture, tu je njegov priznati žurnalistički angažman, pristan je u drugim segementima društvenog i javnog života u BiH. Pregledao sam knjigu sa mojim kolegama istoričarima i ono što mogu reći je, da nismo mogli pronaći ništa što nedostaje jednom naučnom radu“, stav je Pejašinovića uz napomenu, da su mnogi, koji su istraživali Holokaust, imali običaj da u svojim radovima ubacuju neke istorijske podatke koji temu odvedu u drugom pravcu. „ U slučaju knjige „Holokaust u Bosni i Hercegovini“ nema „istorijskih lutanja“, stav je Pejašinovića. 

Holokaust je „eksplozivno stradanje jevrejskog naroda“, riječi su istoričara Zorana Pejašinovića, a to znači da je to bio planirani zločin usmjeren ka uništenju isključivo jevrejskog naroda i kao takvog odvojiti od stradanja Srba, Roma. Prethodile su mu aktivnosti skupina, pojedinaca u cilju satanizacije jevrejskog naroda koje je dr. Elijas Tauber temeljito obradio u svom naučnom djelu na kom je predano, sistematično radio nekoliko godina.


“Zadnjih pet godina radim u Institutu za istraživanje zločina protiv čovječnosti i medjunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu koji je zbog mog istraživačkog angažmana formirao posebno odjeljenje za istraživanje Holokausta. Knjiga je nastala kao nastavak, odgovor na već objavljenju knjigu Ive Goldaštajna iz Zagreba. Mi znamo da su Jevreji stradali u logorima u Jasenovcu, Aušvicu, Djakovu… ali ono što ne znamo je, kako su ljudi dospjeli u logore, kako su preživjeli. Ja sam nastojao da pronadjem što vise dokaza o svakom stradalom Jevreju koji se pominje u mojoj knjizi. Izbjegao sam prebrojavanje žrtava i činjenično, bez dileme, utvrdio da je u Holokaustu u BiH ubijeno 10.500 Jevreja, a što je činilo približno oko 70 % jevrejske zajednice “, priča o svom istraživačkom radu dr. Tauber.

Temom Holokausta su se, kaže, bavili uglavnom oni koji nisu bili istoričari i što je otežavalo istraživanje. To je za dr. Taubera bio izazov da se posveti radu na knjizi koja će sa mnogo vise preciznosti, faktografije pojasniti zločin Holokausta.

Doktor Elijas Tauber je stava, da Holokaust ima svoju crnu , ali i bijelu stranu. Ovu drugu predstavljaju oni koji su žrtvovali svoje živote, dovodili ih u opasnost kako bi spasili susjeda Jevreja, prijatelja, poznanika.

“ Ti ljudi su nagradjeni Medaljom pobjednika. Na žalost neki nisu, jer su stradali, a ne znamo ni kako ni gdje. Ostali su mnogi, nepoznati slučajevi spašavanja Jevreja, pokušaji spašavanja , napori nesebičnih i hrabrih ljudi, ali i pripadnika organizacije “El Hidaj” i bosanskih franjevaca. Spašavali su se Jevreji i tako što su prelazili na kataličanstvo, islam, djevojke se udavale za pripadnike druge religije. Ono što je važno jeste, da su svi koji su doprinijeli da preživi jevrejski narod imali zajednički stav, isti stav. U čemu je njihova veličina.

U knjizi se govori i o pristupanju Jevreja NOB-u. Što je takodje bio jedan od načina njihovog spašavanja.

“Malo sam to istraživao, ali sam smatrao da zaslužuje pažnju. Naime, oko 4.000 Jevreja, deportovanih na Rab, da bi izbjegli prebacivanje u Aušvic, se odlučilo priključiti partizanskom pokretu. Njih 1000 je formiralo Rapski jevrejski bataljon koji je kasnije postao dio antifašističkog pokreta.”

Mnogi važni dogadjaji vezani za Holokaust nikada nisu rasvjetljeni, a ni objavljeni. Tako je za širu javnost ostala nepoznata „Uredba o mjerama koje se odnose na Jevreje u pogledu obavljanja radnji sa predmetima ljudske ishrane“, primjena Koroščevovog zakona o „numerusu claususu“ za Jevreje iz 1940.godine, niz zakona koje je naslijedila NDH. Radnje koje su prethodile uvodjenju sistema koji je radio na uništavanju dostojanstva čovjeka, dovodjenja u stanje da ličnost više nije ličnost. Doktor Alijas Tauber naglašava, da je od posebne važnosti spriječiti prikazivanje i prikrivanje Holokausta na način koji ne odgovora stvarnim činjenicama ili vodi njegovom negiranju.

„ Pripadnici Trećeg rajha su ubili milione pojedinaca, ali su i uništili brojne zajednice, izvore novog jevrejskog života, vrijednosti...Oni koji su preživjeli strahote su živjeli život na rubu smrti, gladi, u uslovima nehumanog rada, degradacije, preživljavali gubitak porodice i imali na umu misao, šta je sledeće !? Šok je čak bio intenzivniji nakon što se Holokaust završio. Zbog svega rečenog i u knjizi predočenog smatram, da Holokaust u Bosni i Hercegovini nije samo Holokaust Jevreja. On je pokazao, na kraju krajeva, da svijet posjeduje i nekakvu hrabrost, savjest, pa je 2005.godine donesena Rezolucija UN kojom se 27. januar proglašava kao „Medjunarodni dan sjećanja na žrtve Holokausta.“

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004

U sklopu promocije knjige "Holokaust u Bosni I Hercegovini" organizovana je izlozba originalnih jevrejskih suvenira iz Bosne I Hercegovine, knjige sa jevrejskom tematikom vezane za Jevreje u BIH, slike, nakit sa jevrejskim motivima.

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007

 

 

ponedeljak, 28 septembar 2015 21:50

Dani Izraela i jevrejske kulture

U Jevrejskom kulturnom centru je trećeg septembra ove godine održana kulturna manifestacija "Dani Izraela i jevrejske kulture" tokom koje su posjetioci imali priliku prisustvovati projekciji izraelskog filma " Šetnja na vodi", predavanju Gabi Abramac, doktora lingvistike i stručnjaka za medjunarodne odnose te pogledati izložbu karikatura jednog od najpoznatijih bosansko-hercegovačkih karikaturista Djoke Ninkovića, iz Jevrejske opštine Sarajevo. 
U prisuustvu velikog broja zvanica, medju kojima su bili Visoki predstavnik za BiH Valentin Incko, Gradonačelnik Banja Luke, Slobodan Gavranović, Načelnik za društvene djelatnosti Skupštine grada Radenko Djurica, načelnik Kliničkog centra u Banja Luci Mirko Stanetić I druge ličnosti iz kulturnog i javnog života grada, prisutnima se obratio predsjednik centra Arie Livne. 
On se zahvalio gostima što su se odazvali pozivu i naglasio, da je Jevrejski kulturni centar na dobrom putu da postane kulturološka ustanova od velikog značaja za grad Banja Luku i Republiku Srpsku. Podsjetio je, da Jevrejski kulturni centar postoji tek godinu dana te da je potrebno vremena i sredstava kako bi počeo da radi punim kapacitetom. Organizaciju manifestacije je podržala opština Banja Luka. Načelnik za društvene djelatnosti u Skupštini grada Banja Luka Radenko Djurica je naglasio, da je saradnja izmedju Jevrejskog kulturnog centra i grada Banja Luke od izuzetne važnosti za unapredjenje kulturnog ambijenta i da će se ubuduće raditi na njenom jačanju.  

Direktor centra, Djordje Mikeš je izrazio zadovoljstvo što je manifestacija " Dani Izraela i jevrejske kulture" okupila zvanice u tolikom broj i što su prepoznali njen značaj. 
Nastup Atile i Jelene, dva multitalentovana umjetnika iz Mostara, je izvodjenjem sefardske muzike izazvao veliku pažnju prisutnih, a gostima je prezentovana i tradicionalna jevrejska kuhinja.

  • IMG_8138
  • IMG_8142
  • IMG_8151
  • IMG_8154
  • IMG_8156
  • IMG_8166
  • IMG_8171
  • IMG_8173
  • IMG_8175
  • IMG_8186
  • IMG_8193
  • IMG_8208
  • IMG_8216
  • IMG_8229
  • IMG_8236
  • IMG_8247
  • IMG_8260
  • IMG_8264
  • IMG_8279
  • IMG_8287
  • IMG_8318
  • IMG_8334
  • IMG_8344
  • IMG_8391
  • IMG_8394
  • IMG_8396
  • IMG_8410
  • IMG_8414
  • IMG_8422
  • IMG_8425
  • IMG_8444
  • IMG_8447
  • IMG_8448
Strana 12 od 12