• SINAGOGA "ILONA VAJS"
    Illona Weiss Synagogue
  • MULTIMEDIJALNA SALA
    Conference room
  • JEVREJSKI KULTURNI CENTAR "ARIE LIVNE"
    Jewish Cultural Center "Arie Livne"
Cvijeta Arsenić

Cvijeta Arsenić

E-pošta: Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.

HAG PESAH SAMEAH - SREĆAN PESAH!

U petak, 30.03. 2018. godine su članovi Jevrejske opštine Banja Luka, predstavnici Jevrejskog kulturnog centra „Arie Livne“ svečanim okupljanjem u centru obilježili jedan od najvećih jevrejskih praznika - Pesah.
Predsjednik Jevrejske opštine Banja Luka Arie Livne je prigodnim govorom pozdravio sunarodnike i goste.
„Želim da vam poželim sve najbolje povodom velikog jevrejskog praznika, vašim porodicama i najbližima. Da uputim poruku mira svim Jevrejima koji žive na ovim prostorima i izvan granica zemlje. Osećajte se večeras ugodno u našem centru.“
Direktor Jevrejskog kulturnog centra Djordje Mikeš je rekao, da se i ove godine kao i prethodnih organizuje proslava Pesaha i da je to jedinstvena prilika za okupljanje članova Jevrejske opštine Banja Luka.
„Riječ je o prazniku koji se u Izraelu, u pravim jevrejskim zajednicama proslavlja u krugu članova porodice. Vi znate da je nakon Drugog svjetskog rata u Banja Luci ostao da živi mali broj Jevreja i ovo je prilika, kao i u slučaju obilježavanja drugih jevrejskih praznika, da se okupimo u centru i uz svečanu zakusku i prijatnoj atmosferi organizujemo druženje. Članovima opštine, Jevrejima širom svijeta želim da praznik proslave u miru i blagostanju. “


Pesah je jedan od najvećih jevrejskih praznika i jedan od hodočasnih praznika kada svi Jevreji, koji imaju mogućnost, hodočaste u Jerusalem. U vrijeme postojanja Hrama je svaki punoljetni muškarac bio obavezan doći u Sveti grad. To je praznik koji se proslavlja u porodici, za vrijeme Seder večere kada se svi ukućani okupljaju oko trpeze na kojoj su postavljena jela koja simbolično podsjećaju na robovanje Jevreja u Egiptu i na njihovo izbavljenje. Praznik se i obilježava u spomen spasenja Jevreja iz egipatskog ropstva.
U početku je slavljen sedam dana, ali je zbog nepreciznosti starog jevrejskog kalendara usvojen običaj, da se u zemljama galuta (dijaspore) slavi osam dana i to svake godine od 15. do 22. nisana. Prva i posljednja dva dana su puni praznici, a ostala četiri su polupraznici. To je praznik koji se najduže u kontinuitetu obilježava u svijetu ( više od 2.500 godina).

  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 008
  • 009
  • 010
  • 011
  • 012
  • 013
  • 014
  • 015
  • 016
  • 017
  • 018
  • 019
  • 020
  • 021
  • 022
  • 023
  • 024
  • 025
  • 026
  • 027
  • 028

OSOBE SA DAUNOVIM SINDROMOM U ULOZI KONOBARA

U Jevrejskom kulturnom centru „Arie Livne“ je 23.03. 2018. godine organizovano druženje gradonačelnika Banja Luke Igora Radojičića i osoba sa Daunovim sindromom. Naime, mjesec dana je u centru trajala njihova obuka u oblasti ugostiteljstva. Nakon završetka prvog ciklusa edukacije je zahvaljujući predusretljivosti direktora JKC „Arie Livne“ Djordja Mikeša da se ustupi prostor centra i velikom zalaganju Zdravke Jelić da se osobe sa Daunovim sindromom uključe u zajednicu te interesovanju gradonačelnika Banja Luke da podrži aktivnosti vezane za rad Centra za rehabilitaciju osoba sa Dunovim sindromom je organizovano posluženje gostiju gdje su konobari bili njegovi članovi . Ovoj humanoj akciji se pridružio i predsjednik Jevrejske opštine Banja Luka Arie Livne. Gradonačelnik je uručio diplome učesnicima projekta.
„Mjesec dana je trajala obuka i koristim priliku da se zahvalim direktoru Mikešu i g. Arie Livne koji su nam izašli u susret i ustupili prostor te prepoznali značaj ovog projekta. Zatim smo uputili zahtjev gradonačelniku da bude gost kog će poslužiti naši obučeni konobari. Na zadovoljstvo svih nas, on je prepoznao našu želju, došao i na kraju druženja podijelio diplome o završenoj prvoj obuci konobara. Ugostiteljski objekat „Mala stanica“ je izašao u susret i obećano nam, da će jedan dan u sedmici, sat vremena u objektu služiti osobe sa Daunovim sindromom. Cilj je animirati društvenu zajednicu da se što više uključi u aktivnosti našeg centra i pruži podršku djeci.“
Podsjetićemo , Jevrejski kulturni centar „ Arie Livne“ svake godine organizuje kulturnu manifestaciju čiji su učesnici djeca sa poteškoćama, a medju njima i djeca sa Daunovim sindromom.
„Veliko nam je zadovoljstvo da budemo organizatori humanitarnih aktivnosti koje su posvećene djeci sa poteškoćama. Ovaj put smo djelimično učestvovali u akciji čiji je inicijator Centar za rehabilitaciju osoba sa Daunovim sindromom. Nismo imali dilemu kada su nas kontaktirali da ustupimo prostor kako bi se organizovala obuka. Centar je uvijek spreman podržati ovakve aktivnosti na bilo koji način. Zadovoljstvo nam je što je gost centra bio gradonačelnik Banja Luke Igor Radojičić koga smo u neformalnom razgovoru upoznali sa aktivnostima ove kulturne ustanove“, rekao je direktor centra Djordje Mikeš.

 

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 008
  • 009
  • 010
  • 011
  • 012
  • 013

PRIČA O NADI I USPJEHU ČOVJEKA DA POBIJEDI ZLO

013U Jevrejskom kulturnom centru „ Arie Livne“ je 21.03. 2018. godine održana promocija knjige „ Bio sam samo broj“ autora Roberta Rikardija. Pisac ovog izdanja je Italijan, njegova profesija je karabinjer (inspektor), učestvovao je u mirovnoj misiji u Bosni i Hercegovini, ali je po vokaciji i novinar koji je pisao za više italijanskih časopisa. Promociji je prisustvovao veliki broj gostiju, ljubitelja knjige.
Roman je posvećen Albertu Sedu koji je sa svojom porodicom, majkom i sestrama deportovan u Aušvic i vodio se pod brojem A- 5491, kako i glasi njegov naslov. Tim brojem, koji mu je utisnut na rame, namjeravali su mu oduzeti ime, ponos, osjećanja i sve što pripada jednom ljudskom biću. U tome nisu uspjeli, jer je Albert preživio strahote Aušvica i osnovao porodicu. Njegovo iskustvo u ozloglašenom logoru je imao priliku da čuje Roberto Rikardi i pretoči u knjigu.
Direktor JKC „Arie Livne“ Djordje Mikeš je pozdravio prisutne i izrazio zahvalnost što su svojim prisustvom uveličali promociju.
„ Organizovanjem ovakvih kulturnih dogadjaja mi afirmišemo ono zbog čega JKC „Arie Livne“ i postoji. Mislimo, da je lijepa i poučna literatura, prevodjenje literature dio upravo takvih dešavanja, a pošto je ovdje riječ o literaturi koja ima jevrejsku konotaciju mi smo to objeručke prihvatili. Još ako se ovome doda, da je riječ o mladim ljudima koje treba podržati pomogli smo da se ova knjiga nadje u centru i bude dostupna i gradjanima Banja Luke.“
Promoter knjige i izdavač Boris Maksimović se zahvalio Djordju Mikešu rekavši, da bez njegove podrške ne bi došlo do realizacije.
002„Prvo da vam se zahvalim što ste došli večeras u ovolikom broju. Rad na knjizi je počeo prije tri godine. Posjetili smo centar, izložili g. Mikešu neki plan rada. Njemu se ideja dopala, a posebno kada mu je predočena tematika knjiga. Jer, i g. Mikeš je od onih ljudi čija je porodica stradala u Holokaustu. Knjiga je objavljena prošle godine i nakon godinu i po dana smo uspjeli da dovedemo i g. Rikardija ovdje. Šta nas je toliko animiralo , da uložimo mnogo truda oko izdavanja ove kniige!? Kada sam čitao jednu kolumnu Ivana Ivanjija u beogradskom nedeljniku „Vreme“ (publicista i prevodilac njemačkog jezika koji je takodje preživio progon i ubijanje jevrejskog naroda), on je u njoj opisao lik jednog čovjeka koji je preživio zločin i koji kasnije ide od jedne do druge škole i priča djeci strahote kroz koje je prošao jevrejski narod. Pa je rekao ovako, „Mi , svjedoci jednog vremena, mi ćemo uskoro izumrijeti i šta je ono što će doći iza nas. Kakav će svijet da bude nakon što poslednji logoraš iz nekog od logora smrti umre !? Jer, već postoji masa ljudi koji negiraju zločin ili relativizuju sve što se dogodilo“. Zbog svega toga ovaj roman nije jedan u nizu knjiga koju mi treba da izdamo. On ima veliku važnost u vremenu koje je pred nama. Jedna je jako savremena knjiga iako se dogadjaji opisani u njoj dešavaju izmedju 1943. i 1945. godine. Kada neko pita, kakav je roman, mi kažemo da je glavni lik jedan dječak iz Rima koji završava u Aušvicu. Neki se zapitaju, zbog čega je to toliko zanimljivo, imajući u vidu broj stradalih i svjedočenja preživjelih opisanih u brojnim istorijskim i drugim knjigama !? Mislim da bi odgovor bio, da ono što se desilo prije sedam decenija prijeti da bi se moglo da dogodi i danas imajući u vidu neke okolnosti koje su aktuelne, a koje negdje podsjećaju na dogadjanja iz prošlosti. Čujemo da mnogo ljudi traži azil u zemlje EU i sl. I mi imamo odredjenu odgovornost, da se taj scenario ne ponovi. “
008Izdavać Maksimović je rekao, da se radi o potresnoj priči, dogadjajima baziranim na istinitim činjenicama. Da, je autor knjige baveći se novinarstvom sreo čovjeka koji mu je povjerio svoj život, ispričao kroz šta je prošao i g. Rikardo je shvatio, da to ne može da stane u jedan novinski tekst. Nakon serije intervjua uslijedila je knjiga.
„ U knjizi ćete naići na opise strašnih dogdjaja, kao što je vježbanje pucanja njemačkih vojnika na jevrejskoj djeci. Bacali su ih u vazduh i tako trenirali. Tu su opisi dogadjaja od kojih se svakom normalnom čovjeku diže kosa na glavi. No, svakako knjigu treba pročitati, jer iako ona govori o užasima, ona govori i o borbi čovjeka protiv takvih demona i glavnog lika koji uprkos svemu što je preživio uspijeva da se uključi u normalne tokove života nakon izlaska iz Aušvica. Ovo je knjiga o nadi, uspjehu čovjeka da pobijedi svo to zlo. Preživjelo logoraš Alberto je živ, ima 90 godina, predaje po školama djeci o zločinu koji svijet do sada nije zapamtio. “
012Prevodilac Milko Branković je rekao, da je izuzetna čast što je večeras u Banja Luci g. Roberto Rikardi.
„ Roman govori o jednoj priči za koju g. Rikardi kaže , da se sama napisala te da je „stanovala“ u ulici pola sata udaljenoj od njega. Iz sjećanjia jednog čovjeka se „preselila“ u kompjuter i sada „živi“ u ukoričenim stranicama. Taj čovjek je Albert Sed koji je sa svojom porodicom , majkom i sestrama deportovan u Aušvic i bio samo broj A- 5491 koji je nastavio da živi nakon Aušvica, osnovao porodicu i tako se na najbolji način revanširao svom neprijatelju koji mu je ubio majku i dvije sestre. Ključ za Albertovu pobjedu treba upravo tražiti u riječima „sjećanje“, „misli“, „porodica“. Zahvaljujući mislima o svojim najmilijima je Albert uspio da pobijedi sve nevolje koje su ga zadesile u logoru. Dobio je snagu da istraje i opstane. Albertovo svjedočenje je pažljivo slušao i zapisivao Roberto Rikardi i pretvorio u roman pišući ga u prvom licu kako bi čitaocima što vjernije i neposrednije prenio iskustvo susretanja ljudskog bića i zla. Jer, kako kaže Rikardi, „ Tako prikazano zlo služi da se isto prepozna i da se od istog držimo podalje.
U jednom poglavlju romana o zlu govori sledeće, „ Kada bi zlo imalo kuću mogli bismo mu blokirati vrata da ne može izaći vani. Postavili bismo na stražu najpažljivijeg čuvara i posmatrali ravnodušno, izdaleka. Kada bismo mogli držati bol zatvorenu u kutiji, ključ te kutije ne bismo ispuštali iz ruke i vrijeme bi bilo put kojim bi se prelazio bez straha. Stisnutih šaka i pognutog lica. Ali, zlo i bol nemaju granice. Sama pomisao, da im se iste odrede poput je ideje da se ogradi okean.“ Rikardi je kroz roman pokazao i kolika je veličina ljubavi. Odnosno, koliko je ona superiornija u odnosu na zlo, pa čak i ako se iskazuje samo nekim običnim ljudskim gestom kao što je osmijeh ili obična riječ. On je stavio akcenat na humanost, pružanje pomoći čovjeku, citirajući riječi iz Talmuda koje kažu, „ Ko spase jedan život, spasio je čitav svijet. “ Albertov život je bio ugrožen ne samo u Aušvicu nego i tokom savezničkog bombardovanja logora Dora kada ga je od sigurne smrti spasio jedan oficir kojeg Albert nikada nije uspio pronaći da mu se zahvali. On se pitao, da li će za to ikada dobiti priliku i dobio je zahvaljujući Robertu Rikardiju koji je njegovo svjedočenje pretvorio u ovaj roman“.
Na kraju obraćanja je prevodilac i prof. Milanko Branković podsjetio, da bez profesora Danila Kapsa ne bi prisustvovao promociji niti bio gost JKC „Arie Livne“, a koji je roman na prevodjenje dao 2012. godine, po završetku njegovih studija. Profesor je bio šef odsjeka za italijanski i srpski jezik. Takodje je naglasio, da objava romana ne bi bila moguća bez podrške JKC „Arie Livne“ i zahvalio se direktoru Mikešu na razumjevanju i predusretljivosti. „ Zahvaljujem se i g. Robertu Rikardiju što je zapisao svjedočanstvo Alberta Seda i što je došao na promociju u Banja Luku, ali i mom drugu, saradniku Borisu Maksimoviću i njegovoj supruzi , lektorki Sonji Lero. Zahvaljujem se ljubiteljima pisane riječi koji su prisutni večeras.

045Autor romana Roberto Rikardi se obratio prisutnima sa nekoliko riječi na srpskom jeziku i u šaljivom stilu rekao, da za sve što bude rekao na italijanskom jeziku će biti glavni „krivac“ Milanko Branković prevodeći na srpski. Ovo je njegov prvi roman i kako reče, oduvjek je imao strast prema pisanju, ali je u životu radio i radi druge poslove. Naime, on je karabinjer sa pozicijom inspektora u službi. No,on je i novinar.
„ Upravo zato što sam novinar, uspio sam da dodjem do Alberta Seda i podataka jednog čovjeka koji je preživio Aušvic. Kada govorimo o podatku o šest miliona ubijenih Jevreja , priča o jednom preživjelom čovjeku iz Aušvica ne zvuči u prvi mah toliko važno. Ali, kada sretnete osobu i pričate „oči u oči „ sa njom, svjedok ste emocija koje ispoljava i onda obratite pažnju itekako. Ja živim u Rimu i tragao sam za ljudima koji su preživjeli Aušvic na Internetu. Medju tim imenima našao sam Alberta Seda, ime i prezime koje nije tako često. Tražio sam priču o njemu na Internetu, ali nisam ništa pronašao. Albert ima tri kćerke, sedam unučadi i troje praunučadi, ali ni oni nisu znali za tu njegovu priču u Aušvicu. Znali su da je bio, ali im nikada nije pričao šta se tamo dešavalo sa njim. Upravo, jer priča nije bila ispričana, ja sam insistirao na njoj. Našao sam putem mreže njegov telefonski broj. Bio je samo jedan broj i pozvao ga. Odgovorio mi je. Bilo je to prije deset godina. Preko telefona je rekao, da prihvata da se nadjemo, ali da neće govoriti o Aušvicu. Pronašao sam ga i pričali smo o svakodnevnim stvarima. Postali smo prijatelji. Ponekad bi počeli malo pričati o logoru. U mom poslu sam se navikao da pričam sa žrtvama, jer ja sam inspektor u krabinjerima. Na početku nisam postavljao direktna pitanja, jer sam puštao njega da priča ono što želi. Nakon nekog vremena je rekao mnogo stvari. “
Autor romana Roberto Rikardi je u svom izlaganju rekao, „Niko ne izadje skroz iz Aušvica“, jer svi logoraši imaju duboke rane. Da su mnogi imali problema početi da žive koliko toliko normalan život, ali da je Albertu uspjelo da osnuje porodicu i započne novi .
„Albert je osnovao porodicu sa ženom koja je ćerka jednog Jevreja kog je on upoznao u Aušvicu. Počeli smo pričati vremenom više o Aušvicu i onda sam ja odlučio to pretočiti u knjigu. Prije nego sam rekao Albertu da ću napisati knjigu, tražio sam izdavačku kuću koja će objaviti takav roman. Nakon što sam pronašao izdavača otišao sam do Alberta i rekao mu za moju ideju o romanu. On je to prihvatio, ali nije vjerovao da će knjiga imati nekog odjeka, jer se vodio time, da ima dosta njih sa tom tematikom i da neće biti zainteresovanih za takvu priču. Na sreću, knjiga dobro prolazi i najviše po srednjim školama gdje se mnogo govori o ovim stvarima.“
Junak romana je volio da igra fudbal i sa 15 godina je bio dobar napadač, a u školi dobar matematičar. Volio je mnogo svoje sestre, biti okružen njima i picu „rakotu“ koju mu je pravila njegova majka. Imajući u vidu da su autor romana i Alberto česti gosti u školama gdje se govori o Albertovom životu prije i poslije Aušvica, da Alberto sada ima 90 godina, on školarcima priča i o svom djetinjstvu. Upravo o ovom s početka pasusa i tako se približava djeci imajući u vidu veliku razliku u godinama, a i da bi ih mogao uvesti kasnije u jednu ozbiljniju priču, dogadjanja, koja su, kako reče Rikardi, bila odlučujuća da i on postane i pisac. Albertovo svjedočenje je, kako reče g.Rikardi, promijenilo život obojici.
„ Kada smo se upoznali on je imao 80 godina i tokom tog perioda se mnogo toga desilo i promijenilo. Albert je u Aušvicu izgubio majku i dvije sestre. Preživjeli su on i najmladja sestra. Ja ne mogu njemu vratiti osobe koje je izgubio i vratiti mu ta osjećanja. Ali, mogu da kažem da je ova knjiga bila jedna vrsta oslobadjanja. Kada govori u školama o dogadjanjima iz prošlosti se osjeti ta njegova patnja, bol koji se prenosi i na slušaoce na odredjeni način. Srednjoškolci saosjećaju sa njim. On je u svojoj kući jednu sobu pretvorio u svojevrsni muzej gdje je postavio fotografije sa učenicima i pisma koja je dobijao od njih.“
Pisac romana je Alberta počeo da doživljava kao svog oca, jer je neposredno prije početka pisanja izgubio svog oca. S druge strane, pošto Albert ima tri kćerke onda Roberta Rikardija doživljava kao svog sina. Naprosto, stvorila se jedna prisnost od velikog značaja za obojicu.
„ On nikada nije pomišljao na osvetu. Nikada nije pričao o mržnji niti želio da je prenese na svoju porodicu. Ono što je mene dotaklo tokom naših razgovora jeste, da se on savršeno sjećao imena ljudi koji su mu pomogli u Aušvicu, ali se nije sjećao imena nijednog egzekutora. Knjiga se dosta bazira na toj ljudskoj solidarnosti koja je bila od velikog značaja za preživljavanje.“
Pisac nije tražio od sagovornika da priča isključivo o Aušvicu već o svojim osjećanjima, kako je gledao na ostale situacije. I odmah se javila ideja da knjiga bude napisana u prvom licu. Albert priča svoju priču od početka do kraja. „ Onaj koji je čitao roman, a poznavao Alberta je pronašao pravog Alberta, a onaj koji je poznavao Rikarda je pronašao pravog Rikarda“, riječi su piščeve.
„Književnost je čudo i može napraviti stvari kao što je ova večeras. Moram reći i to, da sam mu dao roman na uvid tek kada je bio napisan. Iz razloga što sam malo i na svoju ruku, kako se to kaže, a i iz razloga da on ne bio tražio cenzuru. Na čemu sam mu zahvalan. Imao je povjerenja, ispričao mi je to sve kao prijatelju. A, ja sam samo imao u mislima, da ne izgubim nijedan dio te njegove priče. Na sreću je prošlo sve kako treba. Nije bilo primjedbi, ljutnje...Knjigu je dobio za njegov 80. rodjendan. Ja i izdavač smo ga pozvali na večeru ne rekavši povodom čega kada je kao rodjendanski poklon dobio knjigu. Nije ništa rekao, a onda je nakon dva dana pozvao i rekao da dodjem do njega. I dao jedan papirić na kom je pisalo nekoliko riječi. Kada sam pogledao papirić, rekao samu mu, „Albert, ti si mene prevario. Ja sam napisao 200 stranica, a ti si sa nekoliko riječi rekao najljepšte stvari.“ Originalni papirić držim u kući, a ovo što vam večeras pokazujem je prepis originala i to uvijek sa sobom nosim“.
Pisac Roberto Rikardo je na kraju izlaganja rekao, da je Albert zahvaljujući romanu ipak uspio da „izadje „ iz Aušvica, stanja koje logoraši ne mogu da prevazidju do kraja života. Vraćen mu je mir nakon toliko godina. Što mi je napisao i u šta nije mogao da vjeruje. Da je to bila istina potvrdili su mu i članovi Albertove porodice.
„ Naime, prema kazivanju njegovih kćerki, supruge, kada bi govorio se dešavalo, da prestane da priča o toj temi i da „odluta“ negdje ili predje na neku drugu, nevezanu. Ili da se naljuti bez ikakvog razloga. Da se probudi usred noći. Takve stvari su se prestale dešavati kada je roman bio završen i kada je počela njegova promocija u javnosti. Očigledno, priča o tako dubokim ožiljcima ima efekta. Nisam znao da će tako biti. Da će uslijediti pozitivna promjena. Imao je veliki strah od vozova, jer je deportovan u vagonima koji nisu imali prozora. U Italiji su se prije nekoliko godina koristili vozovi u kojima se nisu mogli otvoriti prozori. Albert je to primijetio i odmah je napustio voz. I rekao, da u njega više ući neće. No, stvari su se promijenile.“
Promocija romana je , prema želji izdavača, trebala da bude u Firenci. Naime, tu je njegovo sjedište. No, znajući da Albert ne želi da putuje vozovima, predložio sam mu da odemo mojm automobilom. Onda je rekao Rikardu, „ A, zašto da ne idemo vozom“!?
„ Ušli smo u voz pričajući o njegovom omiljenom fudbalskom klubu „Roma“. Pričali smo neobavezno, on se smijao. Stigli smo u Firencu, prisustvovali promociji i vratili se vozom. Na početku sam bio malo zabrinut. Ali, morao sam biti miran da bi i on bio. Prošlo je dobro. Bilo je to najljepše putovanje u mom životu“.

Glavni lik romana , Albert Sed je kao mali ostao bez oca i proveo jedno vrijeme u internatu . Rasisistički zakoni 1936.godine su ga spriječili da nastavi školovanje. Uspio je da pobjegne 16.10.1943. godine policijskoj raciji. Medjutim, nedugo nakon toga je uhvaćen zajedno sa majkom i sestrama Andjelikom, Fatinom i Emom. Poslije odvodjenja iz Fosolija, porodica je prebačena teretnim vagonom u Aušvic. Majka i sestra Ema, po dolasku u Aušvic nisu prošle selekciju sposobnosti za rad i odmah su ih poslali u gasnu komoru. Mjesec dana prije završetka rata, Andjeliku su rastrgli psi samo radi zabava SS-ovaca. Vratila se samo Fatina, duševno ranjena, jer je prisustvovala užasnom Andjelikinom kraju i bila je izložena eksperimentima dr. Mengelea. Alberto je preživio razne selekcije, glad, torturu, zimu, marševe smrti. Za parče hljeba je učestvovao u bokserskim mečevima koje su svake nedelje organizovali SS-ovci iz puke zabave. Nakon što je izbjegao bombardovanje, pušten je iz logora Dora 1945.godine. Po povratku u Rim, prošao je jedan period prilagodjavanja normalnom životu i počeo se baviti trgovinom metala, a potom se oženio. Im tri kćerke, sedam unučadi i troje praunučadi.

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 008
  • 009
  • 010
  • 011
  • 012
  • 013
  • 014
  • 015
  • 016
  • 017
  • 018
  • 019
  • 020
  • 021
  • 022
  • 023
  • 024
  • 025
  • 026
  • 027
  • 028
  • 029
  • 030
  • 031
  • 032
  • 033
  • 034
  • 035
  • 036
  • 037
  • 038
  • 039
  • 040
  • 041
  • 042
  • 043
  • 044
  • 045

U saradnji sa Republičkim centrom za istraživanje rata i ratnih zločina i traženje nestalih lica Republike Srpske i Jevrejskim kulturnim centrom “Arie Livne” je 29.01. 2018. godine u multimedijalnoj sali centra održana tribina pod nazivom “ Traganje za istorijom - Holokaust u kontekstu Drugog svjetskog rata”. Učesnici tribine su bili predstavnici Republičkog centra Dušan Pavlović, Dragoslav Ilić i Predrag Lozo. Predavanju su prisustvovali predsjednik Jevrejske opštine Banja Luka Arie Livne, direktor centra Djordje Mikeš, prof. dr. Nikola Mojović, dr. Aleksandar Lazarević, direktor Sekretarijata za vjere RS Dragan Davidović, istoričari, studenti…

NAUKA O HOLOKAUSTU JE POSTALA MJERILO RAZVOJA ISTORIOGRAFIJE

dusan pavlovicNa početku izlaganja je ispred Republičkog centra g. Dušan Pavlović prezentovao, na koji način i kada su evropske države u saradnji sa medjunarodnim organizacijama pristupile proučavanju, memorijalizaciji i obrazovanju o Holokaustu, te razlozima koji su doveli do ove prakse.
“ Memorijalizacija Holokausta u Evropi ozbiljnije počinje da se tretira od 1998. godine sa formiranjem Medjunarodne radne grupe za istraživanje, memorijalizaciju i obrazovanje o Holokaustu. Formirana je od strane nekoliko zemalja na čelu sa Švedskom, u Štokholmu. Od 2000-2004 u Štokholmu su održane četiri medjunarodna konferencija koja su bile posvećene temama vezano za istraživanje, memorijalizaciju, obrazovanje o Holokaustu i drugim genocidima kao i prevenciji genocida.
Da bi se shvatila važnost ovih foruma potrebno je reći, da su 2004. godine na Medjunarodnoj konferenciji u Štokholmu bili predstavnici svih važnijih međunarodnih organizacija ( Generalni sekretar UN-a, UNESCO-a, OEBS-a…), visoke delegacije 55 svjetskih zemalja, švedski kralj, premijeri vlada….Na forumu je donešena Deklaracija o prevenciji genocida. Sve ove konferencije su bile od važnosti za razumjevanje zločina Holokausta kako na evropskom tako i na globalnom nivou. Naime, nakon održavanja konferencije 2004.godine je Generalni sekretar UN-a imenovao savjetnika za prevenciju genocida koji ima status podsekretara, a 2005. godine UN-e donose Deklaraciju o memorijalizaciji Holokausta”, predočio je Pavlović.
002Nakon usvajanja Deklaracije o memorijalizaciji Holokausta, godine 2006.je uslijedio obrazovni projekat UN-a o Holokaustu, a godinu kasnije UN 27.01. proglašava kao Medjunarodni dan sjećanja na žrtve Holokausta i on postaje globalni fenomen. Savjet Evrope je 2002.godine usvojio Dan sjećanja na žrtve stradale u Drugom svjetskom ratu. No, kako reče g. Pavlović, semobilježavanja datuma 27.01. kada se sjećamo Holokausta, potrebno jeda sagledamo u svjetlu istorijskih činjenica, šta je to Holokaust, kako se toga sjećamo, koji su to principi, metodi, kako da obrazujemo buduće generacije kada je riječ o ovom zločinu”!?
“Medjunardna organizacija OEBS je na nivou Evrope bila jedna od ključnih institucija uključena u razvoj ovih principa i mehanizama, a u izvještaju 2006. godine donosi zaključke u kojima se kaže, “ Posebno su vrijedni obrazovni centri ustanovljeni na autentičnim mjestima stradanja”. Zatim slijedi zaključak, da je važno razviti programe koji bi bili relevantni za učenje na lokalnom i društvenom nivou i u kulturnom kontekstu. Pričamo o Holokaustu u evropskom kontekstu, ali u svakoj državi Evrope postoji i onaj lokalni pristup. U Kordobi, u Španiji u organizaciji OEBS je 2005 održala medjunarodna konferencija o antisemitizmu i drugim oblicima netolerancije. Nakon nje se okuplja grupa svjetskih stručnjaka u Jad Vašemu gdje zajedno sa predstavnicima OEBS-a donose odredjene preporuke, uputstva kako se sjećati Holokausta, organizovati memorijalizaciju i kako u obrazovnim institucijama, ustanovama te planove i programe, principe koristiti. U uputstvima se kaže, da razne zajednice imaju dugogodišnju tradiciju obilježavanja Holokausta i drugih genocida, odnosno Drugog svjetskog rata, da novo sjećanje na Holokaust ne smije zamijeniti već ustanovljenje rituale sjećanja na ove događaje nego produbiti njihov značaj, važnost unutar ovih zajednica”.
Pavlović je podsjetio, da mnoge članice OEBS-a imaju nacionalne dane sjećanja na Holokaust ( Austrija, peti maj), ( Bugarska, 4.april), Kanada (19.4.), Srbija ( 22.4. kada se obilježava dan proboja jasenovačkih logoraša). Bilo bi logično da je taj datum usvojila i Hrvatska, ali ona to čini 27.1. kada je dan oslobodjenja Aušvica. U Republici Srpskoj je nacionalni dan sjećanja 22.4.dan proboja Jasenovačkih logoraša, kada se sjećamo trostrukog genocida u NDH (Genocid nad Srbima kao primarnoj žrtvi, Holokausta nad Jevrejima i Genocida nad Romima). Važno je da mi kao društvo, institucije Republike Srpske obilježavamo određenim aktivnostima, predavanjima, promocijama 27. 01. kao medjunarodni dan sjećanja na Holokaust, ali kada se mi sjećamo kao narod trostrukog genocida u NDH, i Drugog svjetskog rata na ovim prostorima, onda je to 22. 04. Ti datumi jedni druge ne isključuju “.
Na kraju svog izlaganja je Pavlović je naglasio, da je mnogo razloga zašto se sjećamo i obilježavamo Medjunarodni dan sjećanja na Holokaust !?
“Da li zato što hoćemo da se sjetimo nekog djeteta kome ne znamo ime!? Ali, imamo mnogo djece kojima ne znamo ime, a nestala su u jasenovačkim i drugim logorima. Da li hoćemo da pomognemo mladim ljudima da sačuvaju uspomenu na svoje pretke ili hoćemo da se sjećamo Holokausta da se više ne ponovi !? Da pokušamo da spriječimo buduće pojave masovnih zločina u nekom drugom obliku na ovom ili drugom mjestu! U diskusiji na kraju ovog izlaganja je navedeno da preko 15 godina pojedini autori tribine i njihove kolege uz podršku institucija Republike Srpske su lično i profesionalno angažovani u traganju za odgovorima na mnoga pitanja koja se tiču dogadjanja iz Drugog svjetskog rata na našim prostorima.
“Uradili smo određene stvari i potrudili se da obezbijedimo podizanje “živih spomenika”, a to je jačanje kulture sjećanja na genocide izvršene nad Srbima i ostalim narodima u NDH. Organizovali smo kroz naše institucije obuku i seminare za sve profesore i nastavnike istorije i srpskog jezika u Republici Srpskoj. U procesu smo izmjene nastavnih planova i programa i pisanja novih udžbenika koje ćemo imati vjerovatno krajem ove godine. Biće obezbijeđene lekcije po metodologiji Jad Vašema za osnovne i srednje škole, a sve u cilju da generacije koje dolaze znaju šta se stvarno dešavalo sa njihovim precima, da znaju kako da pamte, ali i da prepoznaju buduće procese koji bi mogli da uzrokuju slične situacije. I to je, u jednom segmentu, možda čak i važnije nego samo podići spomenik, ali nesporno je da spomenik i memorijal žrtvama navedenih genocida u Donjoj Gradini treba da se podigne.
O istorijskom kontekstu u kom se Holokaust dogadjao je govorio istoričar Dragoslav Ilić koji je na početku izlaganja rekao, da je 20. vijek uveo nekoliko novina kada je riječ o istoriji ratovanja.
“ U Prvom svjetskom ratu je cilj zaraćenih strana bila pobjeda protivnika na bojnom polju kako bi se došlo do što bolje pozicije za pregovaračkim stolom. U ovom ratu je novina uništiti što više neprijateljske vojne sile i zato donosi i ogromne gubitke. Drugi svjetski rat, kao centralnu temu jedne od zaraćenih strana, donosi ideju ( iako je ona postojala i ranije, ali je bila na margini), a to je uništenje jednog cijelog naroda. Konkretno jevrejskog. Holokaust se odnosi samo na Jevreje, ali i samo na period Drugog svjetskog rata. Rekao bih, prikaz ultimativnog zla koje nije palo sa neba već je rezultat odredjenih istorijskih procesa. Rezultat je antisemitizma u svojoj punoći kako je pokazao svoje lice u istoriji.Nastao je relativno kasno iako je njegova sadržina znatno starija, bilježi nekoliko perioda i specifičnosti. Karakteristika njegove prve faze je vjerski antisemitizam. U antičko doba je bio okrenut prema Jevrejima kao narodu sa monoteističkom religijom. Bili su optuživani za neznaboštvo. Na ovakav antisemitizam se nadogradio zapadnohrišćanski (najčešće), ali koji ne počiva isključivo na juridičkom poimanju vjere. U 19.vijeku dobija konture rasnog antisemitizma koji počiva na premisama, da postoje tri velike rase: bijela kao superiorna unutar koje postoji gradacija i gdje su Nijemci kao arijevci superiorniji u odnosu na ostale pripadnike bijele rase. Sve ostale su predodredjene na ropski položaj kako bi superiorna rasa mogla da stvara. Ovdje su Jevreji označeni kao štetočine čije postojanje nema smisla. Ove teorije su u cjelini ugradjene u pojam Nacional-socijalističke partije i Treći Rajh je nezamisliv bez njih. Kompletna borba Trećeg Rajha za svoj životni prostor jeste usmjerena na potčinjenje slovenskih naroda kao niže, inferiorne rase”.
DeportationsOd 1933. godine se kreće sa realizacijom “ustoličenja” superiorne rase. Javljaju se odredjeni politički programi, stvara se Vajmarska republika koja ima najliberalniji ustav. No, to bi bilo i podnošljivo da se dva mjeseca nakon dolaska Hitlera na vlast ne dogadja nešto što će biti uvertira za zločine koje svijet do sada nije vidio. Dogadja se bojkot jevrejskih prodavnica širom Njemačke, proces kojim je mobilizovana njemačka nacija, a što je vodilo ka unifikaciji nacije kada je riječ o rasizmu.Jevrejima je oduzeta egzistencijalna osnova koja je vodila ka njihovom iseljenju iz zemlje.Javlja se teorija o stavaranju rezervata za jevrejski narod poznata pod nazivom kao “Madagskarska teorija”. Sve evropske Jevreje je trebalo preseliti na Madagaskar. U tom trenutku, unutar Trećeg Rajha je živjelo oko 4 miliona Jevreja, a Madagaskar nije mogao da primi ni pola miliona ljudi. Dakle, potpuno je bilo jasno kakav je cilj, da je u mnogim glavama, u Hitlerovoj postojala ideja rješavanja jevrejskog pitanja njegovim uništenjem. Samo je bilo pitanje kojom dinamikom će se taj “proces” odvijati, kako će na njega uticati odvijanje rata, napad na Poljsku i SSSR. Zato su teorije o preseljenju adaktirane, a jevrejsko pitanje je trebalo rješavati na drugi način. Javlja se ideja o koncentraciji Jevreja u Poljskoj. Kada je riječ o ratu sa drugim zemljama je važno osvrnuti se na napad na Jugoslaviju, jer je okupirana Srbija postala da bude ogledno polje za rješavanje jevrejskog pitanja. Onog trenutka kada se počela realizovati ona “ sto za jedan”, oktobra 1941. godine dolazi do odluke o konačnom rješenju koja će biti ozvaničena u januaru 1942. godine.”
Glavnokomandujući u Srbiji je u tom periodu Herald Turner koji na pitanje, zašto kao taoce “ sto za jedan” uzima prvo Jevreje je odgovorio “ Ovi Jevreji su ionako srpski gradjani, a oni ionako moraju nestati. ”
“Ovo je oktobar 1941.godine, ovo ne govori SS-ovac niti član NSP-e već oficir Vermahta. Hoće se reći, da je u glavi prosječnog Nijemca postojala jasna svijest da Jevreji moraju nestati. Kao posledicu imamo logore smrti sa gasnim komorama. Moram da naglasim, da ovdje govorimo o dinamici Holokausta unutar Drugog svjetskog rata, unutar granica Trećeg Rajha.Pitanje je, šta se dogadjalo van navedenih granica? Imamo Srbiju kao ogledno polje, okupiranu u kojoj do kraja 1941. godine imamo 6000 jevrejskih žrtava, a do maja 1942. godine je praktično uništena jevrejska zajednica Srbije. Bugarska je sačuvala svoje Jevreje i Finska.Rumunija ih je (djelimično)čuvala sve dok ih nije zatražila Njemačka, a Madjarska je to učinila 1944.godine. Slično čini i Slovačka koja je najvjerniji Hitlerov saveznik nakon NDH.
Medjunarodno pravo ne poznaje pojam Holokausta već genocida izvršenim nad jevrejskim narodom.“Po čemu se on razlikuje od genocida? Podjimo od termina Holokaust ( u prevodu “cijelo spaliti”). U NDH je bio plan ubiti Srbe i Rome unutar njene teritorije.Da li je ona bila spremna ubiti i one izvan granica to ostavljamo kao pitanje.Riječ je o uništenju odredjene zajednice djelimično.U slučaju Jevreja, po Hitlerovoj zamisli je zajednica trebala biti potpuno uništena. U tom smislu se Holokaust izdvaja u odnosu na sve ostale genocide. Genocid nad Srbima je bila “domaća radinost” i ne znači da su u tom poduhvatu ustaše bile inspirisane ubistvima Jevreja. Ali, isto tako genocid nad Srbima ne bi bio moguć da nije bilo Holokausta. I to je jedan paradoks. Drugi je taj što je dinamika Holokausta u NDH zavisila od genocida nad Srbima.Mjere su bile regule koje su Srbe, Jevreje i Rome stavile izvan zakona. Po gradovima se hapse ugledni, imućni ljudi, elita koji bi mogli u datom momentu povesti narod na otpor. U trenutku kada se odvijaju hapšenja unutar NDH, uhapšeno je pola jevrejske zajednice.Jer, su bili trgovačka, finansijska, kulturna elita. Dinamika njihovog uništenja je bila u direktnoj vezi sa genocidom nad Srbima. Deportacije kreću u pravcu Gospića, Jasenovca, manje logore u kojima je tokom 1941.godine oko 39.000 Jevreja ubijeno (70 procenata od ukupne jevrejske populacije u NDH). Mali dio je preživio do 1942. godine kada je Treći Rajh zatražio njihovu deportaciju”.

19502790 401Deportacija Jevreja 1942. godine u logore smrti, na traženje Trećeg Rajha, je i u vezi sa dogadjanjima na terenu medju kojima je ofanziva na Kozari u kojoj je angažovan veliki broj njemačkih vojnika, a to ima i svoje zašto !?
“Njemačko prisustvo na terenu pokazuje da Holokaust nije revnosno izvršen kako se to očekivalo od NDH kroz deportacije. Rajh nije imao povjerenja. Podsjetiću, da je deportacija podrazumjevala i plaćanje ( 30maraka po glavi Jevreja). Oko 5000 Jevreja je deportovano, a druga polovina u avgustu 1942.godine. Ovdje se moramo osvrnuti na Banja Luku. Jevrejska zajednica je u to vrijeme brojala 500 članova.Ljudi koji su gradili ovaj grad. Desna strana rijeke Crkvene je smatrana od strane muslimanskog stanovništva čaršijom, gradom, a lijeva je prepuštena raji (hrišćanima i Jevrejima). Tu lijevu obalu Crkvene, današnju Banja Luku, evropsku Banja Luku su zajedno izgradili Srbi i Jevreji-trgovci. Ta mala zajednica od 500 ljudi je bila okupljena u dvije jevrejske opštine ( sefardsku i aškenasku) i imala 4 sinagoge. Poslednja je izgradjena u Jevrejskoj ulici sa kulturnim centrom. Ono što je vrijedilo za sve Jevreje u NDH je vrijedilo i za Jevreje u Banja Luci i kreću deportacije za Jadovno.Zajednica je skoro uništena.Preživjelo je 150 ljudi, a li se samo njih 24 se vratilo u grad. Nakon okončanja rata su komunističke vlasti tražile od Jevreja, da se odreknu državljanstva ukoliko podnesu zahtjev za iseljenje i čime su gubili pravo svojine nad svojom imovinom. Jevrejima nije vraćena sinagoga i centar, jevrejsko groblje je izmješteno i na njemu se danas nalaze teniski tereni”.
Istoričar Dragoslav Ilić je na kraju izlaganja predočio, da sve što je rekao je imalo za cilj da ukaže, da antisemitizam nije vezan za Drugi svjetski rat već da je njegov najbestijalniji izraz bio u tom periodu.

lozo predragNauka o Holokaustu i njeno nastojanje da se on definiše kroz dogadjanja u Drugom svjetsku ratu je morala da prodje kroz svoje “dječije bolesti” – faze razvoja. Evo šta je o ovom istorijskom procesu rekao istoričar Predrag Lozo.
“Kada govorimo o Holokaustu u kontekstu Drugog svjetskog rata moramo poći od tog univerzalnog, istorijskog metoda koji glasi, da odredjeni dogadjaj treba da smjestimo tamo gdje mu je mjesto. U jednu cjelishodnu cjelinu koja sama po sebi ima svoje uzroke, posljedice, cilj. Istoriografsko posmatranje Holokausta govori o tome, da je riječ o dogadjaju bez presedana u ljudskoj istoriji. Dugo se vodila debata medju doajenima nauke o Holokaustu, da li je riječ o jedinstvenom dogadjaju (unique)ili o dogadjaju bez presedana u ljudskoj istoriji. Grupi istraživača, koja je govorila jedinstvenosti Holokausta je od druge strane zamjerano ako dolazimo do zaključka o jedinstvenosti , onda se tvrdi da se Holokaust ne može ponoviti ni u sličnom obliku. Zagovornik teze, da Holokaust treba definisati kao dogadjaj bez presedana, čime mu ne oduzimamo mogućnost da se sličan može desiti u budućnosti, je Jehuda Bauer . Specifičnost ovakvog mišljenja je u tome, da Holokaust ima specifičnosti i da nas njegovo posmatranje dovodi do nekih procesa koji su različiti od klasične istoriografske metode. Ako istoriografskom metodom vrednujemo svjedočenja preživjelih, sudionika, ona nisu od prvorazrednog značaja. Naukom o Holokaustu, u njenom razvojnom procesu dolazimo do zaključka, da živa riječ preživjelog u nauci o Holokaustu ima prvorazredni značaj “.
Činjenica, da živa riječ preživjelog ima veći značaj u nauci o Holokaustu nego što ima ukoliko se vrednuje istoriografskom metodom ima više razloga.Surov jezik počinioca zločina koji koristi eufemizme poput preseljenja, transporta, rješenja ne nudi mogućnost da se razumiju svi uzroci Holokausta. I zbog sakrivanja tragova od strane počinioca. E, u tom slučaju preživjeli sa svojim emocijama, svjedočenju o bestijalnostima zločina zauzima ključnu ulogu. Tu dolazi do novog momenta. Lično svjedočanstvo donosi elemente subjektivnosti i emocije što je bitno u literarnom predstavljanju onog što se dogodilo.Tada se u naučnom svijetu otvorila debata o literarnosti fakata Holokausta koja je imala interdisciplinarni značaj, a kasnije i multidisciplinarni pristup u opštem pojmu izučavanja Holokausta.Danas znamo, da se nauka o Holokaustu razvila kao jedan specifičan, razvojni vid posmatranja uopšte istoriografskih problema. Dakle nije vezana samo istoriografiju već i za psihologiju, filozofiju, teologiju, pedagogiju i mnoge druge oblasti”.
Posmatranjem Holokausta u istorijskom kontekstu i u istoriografskom kontekstu su se iskristalisale dvije grupe istoričara.
005“Imamo tzv.intencionaliste ( da se od samog početka Hitlerove dominacije znao tačan slijed pristupa rješavanju jevrejskog pitanja), a na drugoj strani imamo tzv. funkcionaliste ( po njima je postojao odredjeni usmjereni, glavni cilj, ali da je konačno rješenje pitanja Jevreja tačno zavisilo od odredjenih istorijskih dogadjaja, a to znači da rješenje dovode u istoriografski kontekst). Ide se od početka Drugog svjetskog rata, operacije “Barbarosa” koja je ključna, pa do dogadjaja u Perl Harburu, odnosno uključenja SAD u rat,…Sve su to ključni dogadjaji koj i kontekstualizuju ono o čemu govorimo kada je Holokaust u pitanju.Potom se pojavila treća grupacija posmatrača. Oni pominju srednjobirokratski sloj od čijeg djelovanja su mnogo zavisili dogadjaji za rješenje konačnog jevrejskog pitanja… Pristup koji sve tri škole imaju u proučavanju govori koliko je kompleksan pokušaj posmatranja jednog delikatnogpitanja. Kada sam bio u Jadvašemu na edukaciji je o ovakvim pitanjima jedan jevrejski profesor rekao, “ Sada možemo zaključiti da posmatranje konačnog rješenja, odnosno razvoja Holokausta u njegov eskalatorni oblik nikako ne može biti pravolinijski predstavljeno”. To vidimo u kontekstu lokalnih dogadjanja.Koji se to istorijski proces može prikazati besprijekorno pravom linijom.Posebno procesi dugog i srednjeg trajanja.Sve je to banalizacija, uproštavanje onoga od čega bježi istorijska nauka”.
Istoričar Lozo se osvrnuo na Jehudu Bauera, tvorca nauke o Holokaustu, a tiče se Bauerovog poimanja uloge srednjeg, birokratskog sloja.“Jehuda Bauer kaže, da ničim ne može objasniti taj srednji, birokratski sloj u momentima kada vidi da Treći Rajh gubi rat, Jevreji na prinudnom radu, uprkos racionalnom objašnjenju da bi bilo korisnije da ostanu raditi, se šalju na istok, u istrebljenje. Govorimo o iracionalnom momentu jasnog cilja da se uništi jedan narod.To se kosi sa stereotipom o racionalnom momentu njemačkog društva.”
Za proučavanje Holokausta je bitno razumjeti lokalni kontekst (kontekst mjesta).
003“Kada odvedemo djecu u Donju Gradinu , Jasenovac dobijamo tu materijalizaciju pamćenja. Mada su oba mjesta stradanja neadekvatno obilježena. Damir Mirković kaže, da je Holokaust nad Jevrejima i genocid nad Srbima i Romima u NDH jedan organski proces. Da bilo kakvo izvlačenje jednog od ovih dogdjaja na jednu ili drugu stranu daje krivi, istorijski pristup, netačnu sliku onog što se dešavalo. Izvlačenje Holokausta iz NDH (izvan globalnih i svjetskih okvira) govori nam o značaju kada ćemo neki istorijski dogadjaj staviti u odredjeni kontekst. U vezi sa tim činjenica je da su Srbi bili primarne žrtve u NDH. Naučio sam tokom edukacije u Jad Vašemu važnost ko priča o Holokaustu. Kada dodjete tamo jasno će vam reći, da je to jevrejska strana priče. Oni nemaju onaj samoporičući momenat koji kaže, da bi mogli imati problem da će im neko zbog toga zamjeriti. Jako je bitno ko govori o zločinu i tako dolazimo do pobuda njegovog proučavanja. U Zapadnoj Evropi imamo narative gdje se zbog ovakvog specifičnog pristupa Holokaustu on veže za izučavanje ljudskih prava, totalitarnih režima. Tako imamo u Hrvatskoj, da zbog tog narativa o totalitarnim režimima ista grupa ljudi polaže vijence i na spomenik u Jasenovcu i Jadovnu, a poslije odu i polažu vijenac u Blajburg. To je negacija konteksta Holokausta i zloupotreba njegovog razumjevanja.”
Nauka o Holokaustu je imala problem, jer se zbog specifičnosti metodologije počela u početku da zatvara u samu sebe . Jugoslovenski istoričari, komunisti su imali jasan okvir, da o svemu razmišljaju iz ugla revolucije, pa time i konteksta Drugog svjetskog rata.
“ Istoriografija u bivšoj Jugoslaviji nije imala problem da razumije lokalni kontekst rata, ali je imala problem da dogadjaj Holokausta na njenom prostoru poveže u kontekstu dogadjanja u Evropi. Taj vakum je prevazidjen radom istoričara Milana Koljanina koji je magistarskim radom 1992. godine o logoru Sajmište premostio taj momenat i veoma jasno logor uklopio u kontekst dešavanja na području ex Jugoslavije, ali i povezao sa dešavanjima na području Evrope. Nauka o Holokaustu je postala mjerilo razvoja istoriografije uopšte. Donijela recept za proučavanje tih delikatnih i višeslojnih tema od značaja za cijelo društvo”, rekao je na kraju izlaganja Predrag Lozo te podsjetio, da je svako onaj ko se bavi savremenom istoriografijom 20.vijeka obavezan poznavati kretanja u nauci o Holokaustu.
U nastavku tribune razrađen je problem relativizacije i zloupotrebe pojmova Holokausta kao i negiranja genocida nad Srbima u NDH na primjerima iz današnjice, koji u suštini govore o neophodnoj kontekstualizaciji događaja i teorijskom poznavnju materije.

ponedeljak, 05 februar 2018 11:07

RADOST I LJEPOTA VJERE

U OKVIRU PROJEKTA ODBORA ZA MEDJURELIGIJSKU SARADNJU POD NAZIVOM “RADOST I LJEPOTA VJERE” ODRŽANO PREDAVANJE O ISTORIJI, KULTURI, TRADICIJI, OBIČAJIMA JEVREJSKOG NARODA SA POSEBNIM OSVRTOM NA ULOGU I STATUS JEVREJSKE ŽENE

Odbor za medjureligijsku saradnju u Banja Luci provodi projekat pod nazivom „Radost i ljepota vjere“ kroz koji vjerske zajednice uspješno saradjuju u oblasti kulture. Tokom februara mjeseca će biti održan ciklus predavanja na kojima će predstavnici vjerskih zajednica govoriti o običajima, tradiciji, kulturi svog naroda. Početkom marta mjeseca, u saradnji sa Kulturnim centrom Banski dvor će biti održan svečani koncert na kojem će se predstaviti izvodjači tradicionalne jevrejske, islamske, katoličke, pravoslavne muzike. Projekat je podržan od strane Medjureligijskog vijeća Bosne i Hercegovine.
U Jevrejskom kulturnom centru „ Arie Livne“ je u subotu, 03. 02. 2018. godine održano predavanje čiji je autor Aleksandra Stevandić Rakas, član Upravnog odbora Jevrejske opštine Banja Luka i JKC „Arie Livne“, a uz podršku Stele Pavlović, sekretara Odbora za medjureligijsku saradnju u Banja Luci. Prisustvovali su predstavnici Islamske vjerske zajednice, Rimokatoličke crkve i Srpske pravoslavne crkve u Banja Luci, članovi Jevrejske opštine Banja Luka, studenti. Nakon predavanja su učesnici posjetili sinagogu „Ilona Vajs“ gdje su se upoznali sa osnovnim postulatima judaizma, značenju simbola, religijskim ritualima kroz izlaganje Njegoša Ilića.

ŽIVOT JEVREJSKE ŽENE U BOSNI I HERCEGOVINI

001Kako bi se život jevrejske žene u Bosni mogao bolje razumjeti, njena tradicionalnost, kultura, uloga unutar porodice i u društvu neophodno je osvrnuti se na prošlost. Naime, prema području odakle su se doselili, Jevreje u Bosni dijelimo na Sefarde i Aškeneze.
Riječ „ sefard “ je izvedena prema mjestu življenja i u prevodu znači Španija, a podrazumijeva etničku skupinu Jevreja koja je živjela na Iberijskom poluostrvu do kraja 15.vijeka. Na taj su se prostor doselili sa Feničanima (10. vijek p.n.e.) kao mornari, trgovci i zanatlije, a zatim kao sluge i robovi. Najznačajni period u istoriji sefardskih Jevreja jeste period arapske dominacije u Španiji koji je označen kao zlatno doba španske, jevrejske kulture. Za razliku od Jevreja u Evropi, u kojoj je njihov položaj bio izuzetno težak, u arapskoj Španiji jevrejska kultura i tradicija su u ekspaniziji. Jevreji usvajaju arapski jezik kao svoj govorni te su i dalje tako pod uticajem dvojezičnog razvoja. Osnivaju se poznate talmudske škole i ješive ( prvo u Kordobi), podižu se najveće akademije znanosti i umjetnosti arapske Španije tog vremena, visoke naučne škole, ne samo u Kordobi nego i u Sevilji, Malagi, Granadi. U oblasti prirodnih i društvenih nauka Jevreji prihvataju neoplatonističko učenje i zajedno sa Arapima i hrišćanima unapredjuju kulturno nasljedje antike. Kordobski kalif Abderahman III je 940. godine za svog ministra inostranih poslova imenovao Jevrejina Hazdaj Ibn Šapruta isključivo zbog njegovog širokog obrazovanja, poznavanja stranih jezika, stručnosti u medicini i diplomatiji te poslovnim vezama koje je imao u svijetu. Zaslugom Hazdaj Ibn Šapruta je prenesen jevrejski kulturni centar iz vavilonskih akademija i Palestine u Kordobu koja postaje najznačajniji kulturni centar u Evropi srednjeg vijeka.
Period razvoja je kratko trajao i usljed vjerskih previranja u Španiji, u 15. vijeku Jevreji bivaju prinudjeni da napuste Španiju. U potrazi su za svojom domovinom, noseći sa sobom svoj jezik, kulturu, vjeru i običaje. Jezik španskih Jevreja se vremenom, u dodiru sa drugim jezicima, razvio u jedan jezički fenomen koji su hispanolozi nazvali „ladino“ jezik. Broj Jevreja iz Španije i Portugalije se kretao izmedju 250.000 do 350.000 i kretali su se u pravcu sjeverne i srednje Evrope. Tako su u okviru sefardske zajednice formirane dvije skupine, zapadnoevropska (sljedbenici zapadnoevropske kulture) i orijentalana ( nosioci orijentalne kulture). Orijentalna skupina je imala dva razvojna pravca prema mjestu boravka i dijelila se na zapadnu ( koja je živjela na tlu sjeverne Afrike) i istočnu, sefardsku skupinu koja se opet dijelila na balkansku i bliskoistočnu. Najveći dio španskih Jevreja je krenuo u pravcu glavnih mjesta Osmanske carevine (Stambol, Solun, Jedrene), a manji je stigao do obale Jadranskog mora (Mletačka Republika). Tako je na Balkanskom poluostrvu stvorena nova, multikulturalna sefardska zajednica kakvu Evropa do tada nije poznavala i čiji su članovi zbog visokog obrazovanja, poznavanja zanata i trgovine bili prihvaćeni u sredinama u kojima su se doselili. Jevreji su formirali zasebne škole, ali vremenom i zasebne vjerske opštine u kojima su čuvali svoj jezik, običaje i obrede.
Više od tri vijeka je trajao period migracija Jevreja prema unutrašnjosti Balkana. Kada je riječ o Bosni, u njoj je domaće stanovništvo bilo naklonjeno Jevrejima i oni su vremenom primili osnove orijentalne kulture što je bilo izraženo kroz igru, pjesmu i književnost.

EMANCIPACIJA JEVREJSKE ŽENE U BOSNI

004Od 18. vijeka, dolaskom Austrougarske na vlast se tek može pratiti razvoj i život jevrejske zajednice u Bosni, a samim tim i emancipacija jevrejske žene. U vezi navedenog su važna četiri momenta: a) Emacipacija Jevreja u Francuskoj 1791. godine kada je izglasan zakon kojim su Jevreji imali ista prava kao hrišćani b) Donošenje Zakona o gradjanskoj ravnopravnosti Jevreja i Hrišćana u Bosni 1840. godine kojim se omogućilo podizanje sinagoga i crkava te vjerskih i svjetovnih škola c) Djelovanje „ Alliance Israelite Universelle“ od 1860 .godine koja se bavila prosvjetom i obrazovanjem balkanskih Jevreja d) Osnivanje „ Haskale“, jevrejskog pokreta u Evropi kojim se putem trgovačkih veza vrši prenos kulturne riječi i kada Jevreji počinju da se sve više bave vlastitom tradicijom.
U Berlinu je 1790. godine Aharon Volfson objavio prvi savremeni udžbenik hebrejskog jezika „ Avtalion“, a do tada su jevrejska djeca učila hebrejski jezik u „meldarima“ isključivo kroz biblijske sadržaje i tekstove. Otvaraju se i mnoge škole u Evropi u kojima jevrejska djeca uče svjetovne predmete na jeziku zemlje u kojoj žive. Sa razvojem školestva se otvaraju male jevrejske zajednice u Bosni.
Upravo taj period dvojne vladavine Turske i Austrougarske u Bosni je bio ključni momenat za jevrejsku ženu, jer je po prvi put zakonski omogućeno školovanje žene. To je dovelo do podizanja njenog opšeg obrazovanja, kulture i učenosti. Jedna od najznačajnijih jevrejskih žena u Bosni je bila Laura Papo Bohoreta ( 1891 – 1941 ). Bila je pisac i jedna od nazaslužnijih za prenošenje sefardske kulturne tradicije. Živjela je u Carigradu, Sarajevu, Parizu. Ukratko, jevrejska žena je kroz istorijske periode bila i ostala zaštitnik i najbolji čuvar sefardskog , kulturnog nasledja koje se tradicionalno prenosilo sa koljena koljeno kroz vijekove.

IZGLED

005Sefardska žena je obično bila nižeg rasta, u većini slučajeva tamne kose i crnih i vrlo živih očiju, a rjedje su bile plave sa plavim očima. Nakon udaje bi se brzo debljale, a da bi to sakrile oblačile su raskošne haljine.
Odjeća im je bila tradicionalno orijentalna i kao takva se koristila od 16. vijeka. Jevrejska žena je bila skromna u oblačenju i potrebno je razlikovati svakodnevnu odjeću od svečane koja se koristila za šabat, odlazak u sinagogu i druge svečane prilike.
Prema karakterističnim, tradicionalnim detaljima se razlikovala djevojačka odjeća od one udatih žena. Kod djevojačke je glavni detalj bio bijela bluza sa dosta širokim ili uskim rukavima i bogato izvezenim prslukom. Na glavi se nosila mala kapica ukrašena biserima u sredini i gdje se nalazio dukat. Djevojke iz bogatih porodica su oko vrata imale dodatne dvije, tri niske djerdana.
Odjeću udatih žena je činila do nogu dugačka, bogata košulja koju su nosile preko ili unutar hlača. Bila je bijele boje, izradjena od mekog , pamučnog materijala sa rubnim gajtanima od svile i zlata koji su isticali rukave i donje rubove haljine. Preko nje se nosio izrazito uski, vezeni prsluk sa orjentalnim motivima.
Na glavi su gospodje nosile bogato ukrašenu, vezenu kapu (tukado). Starinske košulje, šalvare, anterije i jeleci su im pokrivali ono što im je priroda uskratila. Ljeti su se nosile šalvare svjetlijeg, cvjetnog dezena, a zimi tamnije boje. Šabatna nošnja se sastojala od jednog kratkog bolera (ječmenica) i ukrašenog prsluka. Po kući su na nogama nosile nanule, a za izlazak cipele ukrašene srmom i bijele, pamučne čarape. Zimi su se često nosile „mestve“, vrsta zatvorene kožne obuće. Njihova odjeća je odisala orijentom.
Garderoba imućnije žene se sastojala od tri dijela : „ ćitabija“ (anterija od teške svile, bez sjaja sa opšivenim rubovima druge boje), „kotoni“ (duga pamučna haljina koja se nosila ispod anterije), „ doloma“ ( skupocjeni kaput koji se generacijski prenosio sa majke na kćer), bio je protkan zlatnom ili srebrnom žicom u formi crteža raznih grana i grančica. Kod gospodja su bila četiri pokrivala za glavu, „tokado“ ( poluvisoka kapica cilindričnog oblika), „tepeluk“ (plitka, okrugla kapica koja je pokrivala tjemeni dio sa bisernim ili zlatnoizvezenim rubom), „frontera“ ( platneni dio sa vezom na čijem su rubu usko sašiveni mali, zlatni novci). Sa širokim, bijelim šalom od konca ili čiste šarene svile trouglastog oblika su pokrivale ramena i kosu u cjelosti što je bilo u skladu sa vjerskom tradicijom.
Nosila se još jedna vrsta srednje, kratke kapice „tokizo“ (nisi, okrugli fesić ukrašen malom kićankom od finih bisera, starog novca ili koralja). Pokrivala su bila dio vjerske tradicije, a ne mode i imala su religiozni značaj, da se zaštiti žena od muških pogleda. Dolaskom novog vremena i garderoba se mijenjala, pa je sve više imala univerzalne karakteristike modnih stilova.

KARAKTERISTIKE SEFARDSKE ŽENE

007Temelj svakog, pa i jevrejskog društva je uvijek bila i ostala porodica. Od pradavnih vremena je postojala micva poštovanja roditelja, jasno predstavljena u Deset božijih zaposvjesti.
Jevrejska porodica u Bosni i Hercegovini je bila patrijarhalna kao i u većini jevrejskih sredina. To nikako ne znači da je žena bila zapostavljena, da nije imala prava koja su možda bila i veća od onih koja su imale žene drugih vjera u odredjenim periodima. Jedna od glavnih naredbi, „ Poštuj majku i oca“ je svakako bila od uticaja. Prema jevrejskim zakonima žena nema obavezu sudjelovanja u molitvama, u sinagogi sem ako to želi. Njen glavni zadatak je bio održavanje tradicije i jevrejskog doma.
Jevrejsko bračno pravo se gradilo preko dvije hiljade godina, a u današnjem obliku je spoj starih običaja, propisa i zakona. Zakon je dopuštao mnogoženstvo, ali ga je Rabin Geršom ben Juda iz Mainza (duhovni vodja evropskih Jevreja) ukinuo u 11. vijeku. Brak se uglavnom sklapao ugovorno, putem posrednika, a čin vjenčanja u sinagogi.
U stara vremena se žena kupovala, a kao ostatak jamčevine da se mladoženja neće predomisliti ostao je običaj, da mladoženja stavlja nevjesti na kažiprst lijeve ruke prsten. Tada izgovara rečenicu, „ Evo, posvećena si mi ovim prstenom prema vjeri Mojsijevoj i Izraelovoj.“ U prisustvu dva svjedoka muškarac piše i bračni ugovor (ketuba) kojim je osiguravao da žena u slučaju razvoda braka dobije dio imovine. U ketubu se unose i još neki važni podaci za zajednički život.
U Bosni je bio običaj, da svekrva svatovskom pjesmom pozove prvo snahu, a zatim i ostale sudionike svadbene svečanosti koji plešući sa mladenkom iskazuju zadovoljstvo sklopljenim brakom. Maloljetna djevojka imala pravo odbiti udaju za čovjeka kojeg bi joj izabrali roditelji ili staratelji.
Rastava braka je moguća, ali je u ortodoksnim i tradicionalnim zajednicama procenat rastavljenih brakova zanemarljiv. Razlog rastave je najčešće bio bračna neplodnost.
Jevrejske žene su imale slobodu kretanja, djevojke su odlazile van naselja po vodu i mogle su se odredjenim danima sastajati sa mladićima radi igre i zabave. Žene su slobodno izlazile na ulice, trgove, stupale slobodno u razgovor sa muškarcima i zabavljale se. Žena je bila gospodarica u kući koju su morale slušati sluge i sluškinje. Pošto je rad za muškarce bio poniženje, žena je morala obavljati sve kućne poslove, pa i one u polju.
U poslednjih nekoliko vijekova je žena bila stub porodice i nerijetko je zaradjivala za život dok se muž bavio učenjem i proučavanjem svetih knjiga i bio posvećen molitvama. Svakako da su i sredine imale uticaj na oblikovanje porodice.
Za Bosnu se može reći, da su se muškarci uglavnom bavili zaradjivanjem za život, a žene brinule o porodici, djeci, domu. Djeca su bila dužna poštovati roditelje, naročito majku. Po jevrejskom zakonu, ko ruži oca ili mater je proklet, a ko proklinje ili udari mater se kažnjava smrću.

KARAKTER

Karakter sefardske žene se mijenjao sa promjenama u okruženju i vrremenu u kojem je živjela. Bila je prilagodljiva i strpljiva. Čvrsta vjera i staloženost joj je davala snagu u najtežim trenucima. Držala je do morala i časti. Udavala se bez mnogo idealizma. Brakovi su bili ugovarani i vrlo malo ih je bilo sklopljeno iz ljubavi. Bilo je i tragičnih slučajeva, da su se djevojke zbog nesretnih ljubavi bacale u rijeku, a mladići napuštali sve i odlazili u svijet. Većina njih je ipak slušala svoje majke i njihove savjete. Bez obzira na način i razlog sklapanja brakova, poznato je da su najspokojniji i najčvrši brakovi medju jevrejskim narodom. Jevrejska žena je odgojena da ne govori ono što misli, jer želi da svima bude dobra. Ukoliko je brak loš i ima problema, ona to krije, a svijetu predstavlja sliku svog braka kao idealne zajednice gdje je muž heroj, a ona izuzetno sretna žena. Iskrene žene, koje govore ono što misle nikada nisu bile shvaćene. Rastavljene žene su gubile sve društvene privilegije i bivale odbacivane bez obzira na razloge rastave braka. Tako se dešavalo i sa udovicama.
Jevrejska žena je veoma gostoprimljiva, nastoji da što bolje ugosti i zvane i nezvane goste. U njenoj kući uvijek ima slatka za dobrodošlicu. Ona voli luksuz, uvijek je dotjerana i kod nje je oblačenje takoreći pitanje života. Svojim stilom privlači poglede drugih žena, instinktivno bira najbolje i ne zadovoljava se osrednjim stvarima. Zato je i veliki broj djevojaka koji je izabrao zanat krojačice.
Kod Sefardkinja, posebno u Bosni, je bilo razvijeno dobročinstvo. Pomagala je nesebično siromašnima, djeci, bolesnima. Naročito su siromašna djeca bila zaštićena.
Jevrejska žena je ponosita i može mnogo podnijeti, ali ako se uvrijedi onda ne oprašta. Zato su je smatrali svadjalicom i inadžijom. No, inat nije bio taj koji joj nije dozvoljavao da oprosti već ponos i povrijedjeno dostojanstvo. Društvena je, vesela i duhovita i voli provod.
Posjedovala je jevrejska žena u prošlosti brojne vrline i mane, ali najviše ju je odlikovala strpljivost. Prihvatala je život onakav kakav je bio, a vjera u Boga i sudbinu je održavala i najnesretniju ženu.

TRADICIONALNA JEVREJSKA SVADBA – HATUNA ( trudnoća, rodjenje djeteta, babica)

008Iako je vjenčanje unaprijed dogovoreno, mladoženja je obavezan da zaprosi ruku svoje mlade od njenog oca. Svadba se može organizovati svakog dana u sedmici osim za vrijeme šabata, perioda koji počinje od zalaska sunca u petak i traje do zalaska sunca u subotu. Svadbe se ne održavaju u vrijeme jevrejskih praznika.
Sefardske, jevrejske svadbe su se održavale u kućama, a ponekad i u sinagogama. Mlada obavezno posjećuje javno kupatilo (mikve) da bi se očistila prije stupanja u brak. Pred ulazak u bazen skida sav svoj nakit i ne smije da ima ni lak na noktima. Potpuno uranja u vodu uz posebnu molitvu. Po tradiciji, mlada i mladoženja se ne bi trebali da vidjaju sedam dana prije svadbe. Svadbena ceremonija počinje potpisivanjem „ketube“ ( jevrejski bračni ugovor u kom su navedene obaveze supružnika). Potpisuje se u prisustvu svjedoka. Jedna od stavki je i ta, da će mladoženja dozvoliti mladoj da se razvede od njega, da će joj dati pismo o razvodu „get“. Običaj je da mladenci piju vino iz iste čaše koju zatim mladoženja stavlja na pod i nogom gazi na nju. Čestita se riječima „ Mazal tov“. Muzika i ples su sastavni dio svake sefardske svadbe, a hrana koja se služila je bila košer i zasnivala se na starozavjetnim propisima.
Najvažnija dužnost jevrejske žene je bila da radja i podiže djecu, da ih vaspitava kako bi postali čestiti ljudi i pravovjerni Jevreji. Majka je bila moralni stub kuće, čuvarka svetinja, čistote, vjere i morala. Ova uloga žene je bila priznata i visoko cijenjena u jevrejskom narodu.
Rodjenje djeteta se smatra božijim blagoslovom i dužnošću roditelja koja mora biti ispunjena. Želja za plodnošću se zato iščitava u brojnim , svadbenim običajima Jevreja. U cilju plodnosti, na svadbi se priprema i služi riba, peku se obredni hljebovi, izgovaraju molitve, izvode plesovi za plodnost. Nekada su trudnice vezivale i zaštitni pojas oko stomaka. U ranijim vremenima pojas je bio od svile, a u 18. i 19. vijeku je zamijenjen kitovim kostima i kožom. Pojas je imao praktičnu i magijsku funkciju. Dužina mu je bila mjerena pomoću obima rabinovog groba ili je uplitan od traka u pet različitih boja. Izgovarana su imena pet demona. Mogao je biti ukrašen amajlijama, ali i katancima koji su simbolički štitili fetus od zlih očiju.
Jevrejska babica po tradiciji pruža emocionalnu, fizičku podršku i duhovno vodjstvo kroz čin porodjaja. Jevrejska zajednica je kasnije vodila računa, da i najsiromašnija sefardska žena ima na porodjaju kraj sebe babicu. Po rodjenju je ona ženskom djetetu bila zadužena da probuši uši ili da veže crvenu traku oko bebine ruke. Otac djeteta tokom trudnoće takodje izgovara molitve. Postoji izreka, da je trudnoća jedini period kada otac može da uživa u svom djetetu. Po rodjenju se dijete zaljubljuje u majku, baka preuzima domaćinstvo, a oca svi zaboravljaju do sledeće trudnoće !
Ukoliko se rodi muško dijete, ispunjava se najstarija zapisana micva- obrezivanje. Obavlja se osmog dana dječakovog života i to je radosni, porodični dogadjaj na koji se zove veliki broj gostiju. Otac djeteta priredjuje gozbu. Obrezivanje se odvija ili u sinagogi ili u roditeljskoj kući, a obavlja ga „mohel“. Prilikom obrezivanja se djetetu daje ime. Objava rodjenja ženskog djeteta i davanje imena čini se prvog petka nakon rodjenja, poslije službe u sinagogi i tu oba roditelja priredjuju gozbu kojom se proslavlja rodjenje djevojčice. Sledeća velika svečanost je kada djevojčica napuni 12. godina, a dječak 13. godina. U tom uzrastu dječak ima svoju „bar micvu“ (čin proglašenja vjerske punoljetnosti), a kod djevojčica se taj čin zove „bat micva“. Nakon tog čina svako od njih postaje odgovoran za svoje postupke i svoja djela. Prema jevrejskom zakonu, oba roditelja ravnopravno sudjeluju u odgoju i obrazovanju djece.

KUĆA I KOMŠILUK

Jevrejska kuća u periodu o kom je ovdje riječ ima dosta sličnosti sa kućama muslimanskog stanovništva. Razlika je što su muslimanske kuće bile prostranije i zauzimale veću površinu zemljišta dok su jevrejske bile zbijenije i dosta manje. Sastojala se od dvije do tri prostorije, jedne zimske kuhinje u dvorištu, avlije, ljetne kuhinje, bašte, tavana i podruma. U svakoj prostoriji je postojala jedna glinena peć sa lončićima, okrečena u bijelo. Pored peći se pravilo korito, a iz jednog rezervoara iz peći je zimi tekla topla voda. Kućni namještaj je bio jednostavan i udoban. Zidovi svake prostorije su imali ugradjene ormare. Jedan od najvećih ormara je bio dušekluk i tu su se čuvali dušeci koji su služili za spavanje. Kreveta nije bilo da zauzimaju prostor. Tkanine i odijela su se čuvali u sanducima, obojenim prizorima i služili su i za sjedenje.
Bogatstvo jedne porodice se mjerilo količinom njenih ćilima. Na podu se prostirao jedan ćilim kojeg je prosječan čovjek prostirao tokom sedmice sa naličja, a subotom s lica. Pored peći je stajao mali ćilim okružen jastucima. Kuće su ukrašavane ubrusima vezenim srmom, a prozori saksijama cvijeća koje su žene gajile sa strastvenom ljubavlju. Posebno mjesto u jevrejskoj kući je zauzimala „ruta“, biljka ugodnog mirisa i gorkog ukusa. Pored ljepote je imala i ljekovita svojstva, a vjerovalo se da čuva kuću od zlih očiju. Čistoća i cvijeće su bili jedini luksuz siromašnog Jevreja, a tri četvrtine negdašnje jevrejske zajednice su bili prilično siromašni. Od domaćice je zavisilo kako će brigom i čistoćom da uljepša dom.
Sefardi su živjeli grupisano, medju svojim narodom. Postojale su zgrade sa velikim dvorištima gdje su stanovale mnoge porodice. Komšije su se družile i išli jedni drugima na sijela. Kada se neka žena porodi, komšinice iz istog dvorišta su prale veš te sedmice i porodilju nisu ostavljali samu. Kortižo ili avlija je morala biti oprana i čista, naročito za šabat. U petak poslijepodne su izlazile sve komšinice, djevojke, služavke i po jedna čistačica iz svake kuće da počiste i operu avliju. Zidovi su se krečili za Pesah, Sukot i Tišabeav. Krajevi avlije su se ukrašavali gredicama cvijeća. Ulična vrata su morala biti očišćena, a velike alke da blistaju. U te avlije su komšinice izlazile subotom prijepodne ili poslijepodne da se provedu. Komšiluk je u to vrijeme igrao veliku ulogu u životu sefardske žene. Imao je jedan moralni i korisni efekat. Najstarije žene su davale dobre savjete i upućivale su tek udate žene, a sve je to radjeno sa mnogo takta i diplomatije.

MOGUĆNOST ZARADE NEKADAŠNJE ŽENE

Jevrejske žene su zaradjivale služeći i kuhajući po tudjim kućama. Neke su išle na planine, medju seljake, sakupljale mlijeko i pravile sir. Postojale su jedan period i žene trgovci. One su sa zavežljajima robe išle i prodavale po muslimanskim mahalama. Domaćice su imale pomoćnice, povremeno ili uvijek. Domaćicu su zvali, „ gospodja gazdarica“. Rad u kući je bio veoma težak, jer se radilo u ledenim kuhinjama. Veš se davao kućnoj pralji. One su obično bile udovice ili žene propalih trgovaca. Peglanja nije bilo. Pralji se dobro plaćalo, a i domaćica bi je darivala na kraju dana. Služavke nisu imale velike plate, ali su ih gazde uzimale pod uslovom da ih udaju. Plata se nizala na niske, a to su zlatni novci u obliku ogrlice koja se nosila oko vrata. Radile su i djevojke iz kuće i svaka kćerka je imala zaduženje za jednu sedmicu. Služavka je jela za stolom sa porodicom i ona je smatrana članom porodice. Jevrejske služavke su vremenom nestajale, a malih sluškinja više i nema. Žene su se školovale, a dosta ih je otišlo u krojačice i frizerke.

MICVA- DOBROČINSTVO SEFARDSKE ŽENE

009Najveća vrijednost sefardskih žena je „micva“ (dobročinstvo). Pomagale su prosjacima i siromasima, jer su vjerovale da onaj ko ima treba da podijeli sa onima koji nemaju. Postojale su prosjakinje koje su kucale na vrata i zvale su se „sretnice“ i to su većinom bile starice koje su u mladosti teško radile u tudjim kućama. Sretnica je donosila domaćicama jedan stručak ili korjenčić „rute“. Dolazile bi četvrtkom i ulazile kod zaštitnice i niko im nije zatvarao vrata. Postojala je druga vrsta sirotica koje su bile veoma poštovane. One su bile pozivane u porodice odredjeni dan u sedmici i pravile fitilje za kandila, za Hanuku i za šabat. Bilo je i anonimnih, darežljivih žena koje su slale drva, namirnice i toplu odjeću, a sirotica nikada nije znala ko je pomogao. I za praznike se mislilo na sirotice koje su tada dolazile sa defom i imale svoje mjesto gdje su svirale, pjevale i uveseljavale ljude.

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 008
  • 009
  • 010
  • 011
  • 012
  • 013
  • 014
  • 015
  • 016
  • 017
  • 018
  • 019
  • 020
  • 021
  • 022
  • 023
  • 024
  • 025
  • 026
  • 027
  • 028
  • 029
  • 030

 

U Jevrejskom-kulturnom centru „Arie Livne“ je 29.01. 2018. godine održana redovna godišnja skupština Društva srpsko-jevrejskog prijateljstva kojom su predsjedavali predsjednik društva dr. Aleksanadar Lazarević i predsjedavajući skupštine advokat Aleksanadar Sajić. Zasjedanju su prisustvovali počasnik predsjednik društva g. Arie Livne, potpredsjednici Djordje Mikeš i Zoran Pejašinović, članovi upravnog odbora, prof.dr. Nikola Mojović, Ivana Levi, Slobodan Puhalac, Ljubo Ćubić, Slobodan Bošković te članovi društva.

Predočene su aktivnosti koje je društvo u saradnji sa JKC „Arie Livne“ organizovalo u protekloj godini medju kojima su, proslava jevrejskog praznika Pesaha ( 10.4.) polaganje vijenaca žrtvama stradalim u logorima, u Donjoj Gradini (23.4 ), obilježavanje Medjunarodnog dana borbe protiv fašizma (9.5.), organizovanje kulturne manifestacije „ Dani Izraela i jevrejske kulture“ u sklopu koje je nastupio najstariji jevrejski hor na svijetu „ Braća Baruh“ iz Beograda.
U godini koja je pred nama društvo će takodje biti angažovano na jačanju kulture, promovisanja običaja i tradicije oba naroda organizovanjem kulturnih manifestacija, a u planu je i putovanje u Izrael. Počasni predsjednik Društva srpsko-jevrejskog prijateljstva Arie Livne je predložio, da bi odlazak u Izrael trebao biti realizovan na Dan pobjede nad fašizmom, devetog maja.
„To je dan koji je donio slobodu za oba naroda te bi taj datum , po meni, bio naprigodniji za odlazak u Izrael, jer ima veliku simboliku.“
On je rekao, da je u JKC „Arie Livne“ održano mnogo kulturnih manifestacija, predavanja kojima se njeguju običaji, tradicija, kultura jevrejskog naroda, ali da bi se ubuduće trebalo posvetiti organizovanju i onih kojima bi se predstavio srpski narod, njegova istorijska i kulturna baština.
Direktor JKC „ Arie Livne „ Djordje Mikeš je najavio organizaciju proslave i obilježavanja jevrejskog praznika Pesaha, kojim se najavljuje i dolazak proljeća. Podsjetio je na prošlogodišnju manifestaciju u okviru koje je organizovan karneval i šetnja ulicama Banja Luke.
„Prošle godine smo imali mnogo dogadjaja i taj prelijepi maskenbal čiji su učesnici bili jevrejska djeca. Naša želja je da manifestacija dobije na masovnosti, pa ćemo ove godine angažovati i djecu iz reda srpskog naroda. Koristim priliku i da pozovem zainteresovane da se uključe u organizaciju ovog dogadjaja“. Članovi društva iz Udruženja gradjana „Mreža“ su na Mikeševe riječi odgovorili, da kao i prošle godine i ove računaju na njihovu podršku.
Podijeljene su članske karte novim članovima, a prisutni su imali priliku da uživaju u operskom izvodjenju kompozicija banjalučke sopranistice Ane Marković Malbaša uz klavirsku pratnju Duška Karanovića.

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 008
  • 009
  • 010
  • 011
  • 012
  • 013
  • 014
  • 015
  • 016
  • 017
  • 018
  • 019
  • 020
  • 021
  • 022
  • 023
  • 024
  • 025
  • 026
  • 027
  • 028
  • 029
  • 030

PREDSTAVNICI JEVREJSKE OPŠTINE BANJA LUKA I DRUŠTVA SRPSKO-JEVREJSKOG PRIJATELJSTVA POLAGANJEM VIJENACA ODALI POČAST ŽRTVAMA HOLOKAUSTA

Povodom Medjunarodnog dana sjećanja na žrtve Holokausta su 27.1. 2018. godine predstavnici Jevrejske opštine Banja Luka i Društva srpsko-jevrejskog prijateljstva položili vijence na Jevrejskom groblju, na Pobrodju gdje su starog jevrejskog groblja prenešeni posmrtni ostaci ubijenih Jevreja sa područja banjalučke regije. Komemorativnom skupu su prisustvovali i predstavnici kabineta Predsjednika Republike Srpske.
Direktor Jevrejskog kulturnog centra „ Arie Livne“ Djordje Mikeš je rekao, da je kultura sjećanja od velikog značaja za buduće generacije kako bi se zločini počinjeni nad jevrejskim, srpskim i romskim narodom u Drugom svjetskom ratu mogli da sagledaju u svjetlu činjenica te činilo sve, da se strahote koje su zadesile tri naroda nikada više ne ponove.
„ Cijeli svijet mora da zna i pamti zlodjela počinjena nad pripadnicima jevrejskog, srpskog i romskog naroda počinjena u Drugom svjetskom ratu. Ujedinjene nacije, koje su 2005. godine progasile 27. januar kao Medjunarodni dan sjećanja na žrtve Holokausta apeluju na sve članice, da se taj dan obilježi. To činimo i mi, iz Jevrejske opštine Banja Luka svake godine polaganjem vijenaca i organizovanjem komemorativnog skupa na dijelu Gradskog groblja, na Pobrdju ( koje pripada Jevrejima) i gdje su prenešeni posmrtni ostaci ubijenih banjalučkih Jevreja sa starog jevrejskog groblja i time obilježimo taj tužni dan. Na jednom vijencu je traka na kojoj piše, „ Da se ne zaboravi“, a na drugom traka na kojoj je ispisano, „ Da se nikada više ne ponovi“ te bi to bila i moja lična poruka, članova Jevrejske opštine Banja Luka, predstavnika Društva srpskog - jevrejskog prijateljstva javnosti kada je riječ o zločinu Holokausta.“
Zločini nisu mimoišli ni porodicu Mikeš. Kako reče direktor centra, „Tačan broj stradalih članova njegove porodice do danas nije poznat“.
„ Na žalost, to nikada nismo uspjeli da ustanovimo. Moja majka je računala, da je sa njene strane, onih članova porodice koje je ona znala lično, ubijeno preko 40, a sa očeve strane se taj broj ne zna. Roditelji moje majke su strijeljani u Budimpešti, a za očeve roditelje se pretpostavlja da su umoreni u Aušvicu. Moj otac je svojevremeno u Novom Sadu napravio grobno mjesto i spomenik, ali ono je prazno, jer do danas nismo uspjeli da pronadjemo posmrtne ostatke članova moje familije“.

Medjunarodni dan sjećanja na žrtve Holokausta je memorijalni, nacionalni praznik u Njemačkoj koji se obilježava pod nazivom „ Dan sjećanja na žrtve nacional-socijalizma .“ Praznikom od istorijskog značaja ga je proglasio federalni predsjednik Roman Herzog 3. januara 1996. godine izdajući proklamaciju, da se ovaj dan obilježava 27.januara, dana kada su 1945. godine vojnici sovjetske armije oslobodili zarobljene u koncentracionom logoru Aušvic-Birkenau.
„ Prisjećanje ne smije prestati. Ono takodje mora biti upozorenje budućim generacijama da budu na oprezu. Zato je veoma bitno naći pravi način koji će biti efektivan, koji će iskazivati žaljenje za patnje i gubitke, a biti posvećen sjećanju na žrtve, što će pomoći sprječavanju ponavljanja zločina“, rekao je Herzog u svojoj proklamaciji.
Devet godina kasnije je Generalna skupština Ujedinjenih nacija donijela zvaničnu rezoluciju o obilježavanju Medjunarodnog dana sjećanja na žrtve Holokausta (27. januar). Rezolucija apeluje na sve članice UN-a, da poštuju sjećanje na žrtve Holokausta i ohrabruje razvoj obrazovnih programa o istoriji Holokausta, čime se želi pokazati odlučnost da se pomogne u sprječavanju čina genocida.
Bivši Generalni sekretar Ujedinjenih nacija Kofi Anan je 27. januara 2006. godine rekao sledeće:
„ Tragedija nastala kao posljedica Holokausta se ne može izbrisati. Mora biti zapamćena sa sramom i strahom dokle god ljudsko sjećanje bude postojalo. Samo ako se sjećamo, onda možemo odati prikladnu počast žrtvama. Milioni nedužnih Jevreja i pripadnika drugih manjina ubijani su na nezamislive varvarske načine. Nikada ne smijemo zaboraviti te muškarce, žene i djecu niti njihovu agoniju. “

 

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 008

 

AKO ŽELITE –TO NIJE BAJKA

Nakon 120 godina , koliko je prošlo od kada je ideolog, humanista, vizionar, cionista Teodor Hercl napisao knjigu pod nazivom „ Jevrejska država-pokušaj rješenja jevrejskog pitanja“, a koja je prevedena na više od trideset svjetskih i manje poznatih jezika, banjalučka i šira javnost je 21.12.2017.godine imala priliku da se upozna sa Herclovim likom i djelom kroz prevod knjige na srpskom jeziku. Naime, mladi entuzijasta, student prava na Pravnom fakultetu u Beču, Srdjan Barašin (22) je, kako reče, kroz studije i komunikacije sa ljudima bio zaintrigiran Herclovim djelom koje je pročitao na njemačkom jeziku. Uz podršku Generalnog konzula Srbije u Banja Luci Vladimira Nikolića je uspostavio komunikaciju sa predsjednikom Jevrejske opštine Banja Luka Arie Livne koji je pozdravio i podržao Barašinovu ideju, da se knjiga prevede na srpski jezik. U prepunoj sali Jevrejskog kulturnog centra „Arie Livne“ su se prisutnima obratili g . Arie Livne, istoričar Zoran Pejašinović, autor prevoda Srdjan Barašin i predstavnik Jevrejske zajednice Srbije Avram Izrael. Medju prisutnima su bili direktor Sekretarijata za vjere Republike Srpske Dragan Davidović, Generalni konzul Srbije u Banja Luci Vladimir Nikolić, Generalni konzu Hrvatske Zlatko Kramarić, književnici, predstavnici medija te brojne zvanice iz javnog i kulturnog života grada.

001Predsjednik Jevrejske opštine Banja Luka Arie Livne se zahvalio Generalnom konzulu Srbije Vladimiru Nikoliću, Predsjedniku Republike Srpske Miloradu Dodiku, direktoru Sekretarijata za vjere RS Draganu Davidoviću, istoričaru Zoranu Pejašinoviću (koji je napisao predgovor), Jevrejskom kulturnom centru „Arie Livne“ koji je bio domaćin večeri, a koji su pomogli realizaciju projekta čiji je autor mladi Banjalučanin Srdjan Barašin, student prava u Beču,
„Dragi prijatelji, želim prvo da vas pozdravim i podsetim na neke dogadjaje iz prošlosti. Jednom prilikom sam prisustvovao sastanku na kom je govor držao bivši ambasador Izraela u Americi. On je rekao , da nije važno koliki je broj ljudi prisutan na nekom okupljanju nego je važan kvalitet ljudi. Ja sam sretan i zadovoljan kada večeras vidim prisutne u ovolikom broju i zato vam hvala. Ne volim da koristim reči od istorijske važnosti, ali moram reći da ova knjiga ima veliku važnost. To je ideologija cionističkog pokreta, a u krajnjoj varijanti i presudna u velikoj mjeri za stvaranje izraelske države. U vezi današnjeg dana ima jedna mala slučajnost, simpatična koja nema neku važnost za druge koliko za mene. Naime, ja sam 1936. godine pristupio cionističkom pokretu u Novom Sadu i smatram se za jednog od učesnika u stvaranju države Izrael. U toku mog života , od mladića koji je 1936. godine pristupio pokretu do negdje 1960. godine bio sam direktor Informacionog odjela cionističke organizacije i sa tim statusom otišao u penziju. Od 1936. godine do današanjeg dana je prošlo 80 godina i ja sam sretan i zadovoljan da proslavljam taj moj jubilej članstva u cionističkom pokretu ovde u Banja Luci, na ovoj svečanosti koja je organizovana u znak poštovanja prema mladom Srdjanu Barašinu koji se medju prvima usudio da prevede djelo Teodora Hercla na srpski jezik. Ja sam sentimentalan večeras, ali mislim da treba, da svi budemo ponosni, srpski narod u celini, što ima ovakvog sina. Mladić koji je Banjalučanin, nije Jevrej, nema nikakve veze sa cionističkim pokretom, pročitao je ovu knjigu i preveo nakon toliko godina.“
Predsjednik JO Banja Luka Arie Livne je na naglasio, da svi zajedno trebamo da budemo ponosni na ono što je uradio Srdjan Barašin, jer, kako reče, on daje nadu drugim mladim ljudima da vjeruju u bolju budućnost i djeluju u tom pravcu u cilju stvaranja jedne kvalitetne intelektualne elite u Republici Srpskoj, Srbiji.

003Predgovor za prvi prevod knjige Teodora Hercla na srpski jezik je napisao istoričar Zoran Pejašinović, direktor banjalučke „Gimnazije“ koji je već jednom organizovao promociju u centru i čija je tematika bila cionistički pokret te njegov ideolog i osnivač Teodor Hercl. Na početku predgovora stoji Herclov citat, „ Ako želite, to nije bajka“.
„Imam običaj da kalendarski podsjetim na dogadjanja vezana za neki istorijski period, pa ću to učiniti i ovog puta. Naime, na današnji dan, prije više od 200 godina se rodio čuveni britanski državnik, premijer Benjamin ili Bendzamin Dizraelija. Prvi Jevrej koji je faktički dostigao najviši državni status u Velikoj Britaniji. Živio je u 19. vijeku kada su evropski Jevreji uvelike počeli da uživaju darove Francuske revolucije, kada su emacipovani, stekli gradjanska, politička prava. Potvrda toga je i sam Dizraeli. Jedan od takvih je bio i autor knjige koju večeras predstavljamo, Teodor Hercl. Bečki Jevrejin, uveliko asimilovan, uljuljkan u blagodetima onog vremena. Čovjek koji je zahvaljujući jednom slučaju postao cionista. O tome smo pričali prošle godine, u ovom centru, gdje je rečeno, da je pojavu cionizma uzrokovala pojava antisemitizma te ono što su radile anticionističke , desničarske snage u Evropi. Cionizam je odgovor na probleme devetanestog vijeka, a tiču se opstanka Jevreja. Odličan primjer takvog odgovora jeste upravo Hercl koji je poslije „Drajfusove afere“ odlučio da inicira nešto što će zauvijek ostaviti trag u istoriji stvaranja, ne samo izraelske države nego biti vodilja svima onima koji imaju problem sa pronalaženjem nacionalnog identiteta. On se vratio svojim korijenima i latio se pera te napisao knjigu pod nazivom „ Jevrejska država“. Objavio je u februaru 1896. godine, a izašla je istovremeno u Beču, Lajpcigu. I prošlo je 120 godina od njenog pojavljivanja. Kao što ste čuli od g. Arija Livne, prevedena je na preko trideset jezika. Još 1936. godine je u Kraljevini Jugoslavije objavljena Herclova biografija odakle su uzeti i prevedeni neki odlomci. Ali, integralni prevod do ovoga ,čiji je autor Srdjan Barašin, nije postojao. U Zagrebu je Ivo Goldštajn preveo knjigu na hrvatski jezik, ali lično sam se uvjerio da ju je bilo teško naći. Uspio sam dobiti neku kopiju iz Novog Sada. Tako da razloga za radovanje, jer se pojavila srpska verzija itekako ima. A, ako se ovome doda , a to smo čuli, da je prošlo 120. godina od pojave cionizma, 100 godina od Balfurove deklaracije, dva velika jubileja, ovaj prevod ima puno opravdanja“.
Profesor Pejašinović se osvrnuo na simboliku i poruku koja se odašilje preko fotografije koja se nalazi na naslovnici knjige.
„Prvo izdanje Teodora Hercla ima 86 strana, a kod Srdjana Barašina ima 114 stranica. Na naslovnici knjige je nešto što je, kako sam čuo, izabrao g. Arie Livne. Naime, ovo je čuvena Herclova fotografija u Bazelu iz 1897. godine kada je upravo osnovao Svjetsku cionističku organizaciju. Naslonjen na neku ogradu, tamo preko Rajne gleda u neku daljinu, onako vizionarski i sanja o jevrejskoj državi. Tada je na Svjetskom cionističkom kongresu ozvaničio tu svoju ideju, taj svoj san. Hercl zagovara jevrejsku državu nakon 2000 godina pauze. Državu za sve Jevreje rasute po svijetu. Na 113. strani Hercl kaže, „ Jevreji, nije prevara. U to se svako može uvjeriti, jer svako sa sobom nosi jedan komad od svoje obećane zemlje. U svojoj glavi, u svojim rukama i u svom svakom stečenom dobru“. Na, drugom mjestu kaže, „ Niko nije dovoljno jak i bogat da sam premješta jedan cijeli narod sa mjesta na neko drugo mjesto. To može samo ideja. A, ta ideja je jevrejska država.“ I dodaje onu čuvenu maksimu, odnosno zavjetnu misao Jevreja, „ Dogodine u Jerusalemu!“.
Pojava knjige 1896. godine je izazvala senzaciju, posebno u Beču. Reakcije su bile različite i uglavnom negativne.
„Neki su Hercla počeli nazivati lažnim mesijom, Žil Vernom, ismijavali su ga. A, bilo je i onih koji su ga proglasili mentalno oboljelim. Bilo kako bilo, knjiga se pojavila i za Hercla više nije bilo nazad. Naredne 1897. godine je u Bazelu sazvao i osnovao Svjetsku cionističku organizaciju, a onda je uslijedila borba koja će tek 1917. godine dati neke opipljive rezultate. Zaslugom , prije svega londonskih cionista, cionistički svijet će dobiti jedno veliko priznanje. Naime, britanski državnik Balfruh će cionistima poslati jedno pismo u kome se kaže, da zvanični London gleda sa blagonaklonošću na stvaranje nacionalnog ognjišta u Palestini za jevrejski narod. Time je po prvi put jedna velesila i to da kažem, protektor, okupator Palestine dala priznanje cionističkim idejama i ciljevima. Još da podsjetim, otomanska Turska se upravo raspadala u tom momentu i Velika Britanija je stavila pod kontrolu veliki dio Bliskog istoka, a time i Palestine.
006Istoričar Pejašinovič je iskoristio priliku i da podsjeti na odnos Srba prema cionističkom pokretu za vrijeme Kraljevine Srbije.
„Naime, 1917. godine će se desiti nešto što treba podvući. Balfurovu deklaraciju će nekoliko mjeseci kasnije priznati i druge velike sile. Iako okupirana, „izbjegla“, Srbija će faktički biti prva država na svijetu koja će priznati Balfurovu deklaraciju. Učiniće to Milenko Vesnić, šef srpske vojne misije u Vašingtonu. On piše jedno zvanično pismo Davidu Albalaju koji je srpski Jevrejin, Beogradjanin, ljekar po struci i koji je u srpskoj uniformi prošao sve ono što je prošao srpski vojnik u Prvom svjetskom ratu. Prešao je Albaniju, bio na Krfu i onda otišao u Vašington. Vesnić mu piše u ime srpske vlade. „ Moj dragi kapetane Albala, želim izraziti vašoj jevrejskoj braći simpatije srpske vlade i srpskog naroda za ponovno uskrsnuće jevrejske države u Palestini.“ Tri decenije kasnije desiće se uskrsnuće onako kako je Hercl i prognozirao. Država Izrael je proglašena 14.5. 1948.godine. To je velika pobjeda ove knjige, ideje knjige - cionizma.
Profesor je podsjetio na dogadjanja u Srbiji, u periodu kada su Srbi podržali Jevreje u stvaranju svoje države, ali su se, kako reče, istovremeno, nekako, odrekli svoje.
„Kraljevina Srbija, njene vodje, možda bi razmišljali drugačije da su imali ovaj Srdjanov prevod. Možda bi danas bilo nekoliko miliona Srba više, možda bi bile srećnije prilike, ali mi nikad nećemo saznati, šta bi bilo da je bilo. Da se onomad našao neki Srdjan, pa da regentu Aleksandru i Pašiću kaže nešto o tome, kako su se Jevreji borili i bore za svoju državu, ko zna !? Upućujem iskrene čestitke Srdjanu, g. Ariju Livne, svima onima koji su stali iza ove knjige, a posebno vama na pažnji i domaćinu JKC „Arie Livne“ i njegovom direktoru Djordju Mikešu“, rekao je na kraju izlaganja istoričar Zoran Pejašinović.

Autor prevoda knjige „ Jevrejska država- pokušaj modernog rješenja jevrejskog pitanja“, student prava u Beču, Srdjan Barašin (22) je pozdravio prisutne, a na komentar koji je uslijedio, da je „ zvijezda večeri “ se skromno nasmiješio rekavši, da se u životu svakog čovjeka pruži neka prilika koju treba realizovati, ali je prije toga prepoznati kao opštekorisnu. Te da je on jedan od onih mladih ljudi koji je zahvaljujući svojim interesovanjima, nekim susretima, komunikacijama uspio da sve to uveže i što je rezultiralo ovim itekako značajnim projektom.
„Dragi prijatelji, ja sam taj Srdjan Barašin. Student sam prava u Beču, a ne prevodilac. To studiranje u inostranstvu ima svoje mane , ali i prednosti. Jedna od prednosti je ta, što medju tolikim brojem mladih iz svijeta nikada ne znate sa kim se možete sresti i šta ta komunikacija može da iznjedri. Slučajno sam se upoznao sa studentima iz Izraela, a kada krene priča zasigurno ne može , a da se ne pomene i tema o cionizmu, nastanku države Izrael. Nakon razgovora sa njima sam počeo spontano da istražujem. Prvo preko Interneta gdje sam se upoznao sa likom i djelom Teodora Hercla, pročitao knjigu. Suština i ideja su mi se dopale, način na koji je čovjek to iznio. Tragao sam za srpskim prevodom, ali bezuspješno. Ne svojom krivicom već zato što nije postojao. Konsultovao sam se sa profesorom Zoranom Pejašinovićem i rekao da bih želio da knjigu čitamo na srpskom jeziku. Onako, za sebe, sam odlučio da je prevedem. Ideju sam podijelio sa Generalnim konzulom Srbije Vladimirom Nikolićem koji je odmah kontaktirao g. Arie Livne i koji se oduševio tom idejom te rekao, da će da podrži njenu realizaciju. Knjiga Teodora Hercla je objavljena 1896. godine. Sto godina prije nego što sam se ja rodio. Kada pričam o tome ne pokušavam da pronadjem neke svemirske poveznice izmedju nas dvojice, nego mi nikako nije jasno kako da se u tom vremenskom periodu niko nije pojavio koga bi zainteresovala ta tematika toliko da krene u priču. Moram reći, da sam svo vrijeme dok sam prevodio knjigu osjećao odredjenu strepnju, da bi, recimo, taj nepostojeći srpski prevod odnekud mogao da se pojavi“, ispričao je Barašin ukratko emotivne i druge momente koji su pratili njegov rad.
On Teodora Hercla smatra hrabrim i nezavisnim čovjekom, klasičnim ideologom koji se susretao sa marginalizacijom i uvredama, bio ismijavan i što je u njemu još više probudilo interesovanje da se posveti prevodu knjige.
„Ismijavan je ne samo od strane Austrijanaca nego i u jevrejskim krugovima koji su mislili , da su potpuno asimilovani u društvo u kom žive. Nisu vjerovali da mogu pričati hebrejski, jer su smatrali da je njihov jezik njemački. Pisanjem ove knjige Hercl nije podilazio nikome, pa ni svom narodu zbog čega je pogrešno ovu knjigu nazivati nacionalističkim, populističkim pamfletom kao što je mnogi i dan danas nazivaju. I sam Hercl je govorio, da se ne radi o tome. To jeste bio nacionalizam sa jedne strane, ali ne radikalni već se radilo o kombinaciji svih tih ideja o rješavanju jevrejskog pitanja. On je to smatrao jevrejskom potrebom, ne da bi se izazvali sukobi, krvoproliće izmedju naroda i nacija nego da bi došlo do mira izmedju Jevreja i ostalih naroda. U svojoj knjizi on kaže, da zamjera onim Jevrejima koji se stalno sele iz jedne zemlje u drugu zemlju iz razloga, jer oni na taj način nose sjeme antisemitizma u one zemlje u kojima antisemitizam do tada nije postojao. Po njemu je stvaranje jevrejske države korisna stvar i za jedne i za druge i zato što bi njenim nastankom nestao i antisemitizam. Mnogi su smatrali da je ova knjiga utopija i sa njima se autor nije slagao. On ju je nazivao najboljom kombinacijom koja predstavlja jedan nacrt stvarnog funkcionisanja jedne države. S druge strane, sve te njegove ideje kako ih je on zamislio se nisu ostvarile u današnjoj državi Izrael. Ali, njihova suština je ostvarena, a ako je nešto ostvareno onda to više nije utopija“.
Barašin kaže, da je knjiga višestruko korisna ne samo za pripadnike jevrejskog naroda i cionistički pokret, čija je bila zvijezda vodilja, nego i za sve one narode koji imaju problem prilikom rješavanja nacionalnog pitanja.
„Znate, ne mogu da ne pomenem Srbe kada je riječ o ovoj tematici. Iz svog ugla gledano, a i ono što sam učio i saznavao od drugih, iz knjiga mogu reći, da Srbi nisu stvorili dugoročni plan u rješavanju nacionalnog pitanja već su to pitanje kroz istoriju rješavali populizmom i nekim dnevno-političkim varijantama zbog tamo nekih interesa. No, to je pitanje koje nije za večerašnju raspravu. Da podsjetim, da je Herclova ideja zaživjela medju tadašnjom populacijom ne samo, jer je bila dobra već i zato što je bila dobro prenešena. On je knjigu napisao jednostavnim jezikom, razumljivim nepismenim i onima koji su visoko obrazovani kako bi ostvarila svoj zadatak- proizvela u svima njima patriotski osjećaj. Nije se potrudio prilikom naučne elaboracije i nije koristio tu neku „svečanu“ terminologiju. Zbog toga od njega treba učiti i iskreno se nadam, da će ovaj prevod knjige doći do ljudi koji danas pišu deklaraciju o opstanku srpskog naroda, jer takve ideje moraju biti dugoročne i razumljive.“
Autor prevoda knjige Srdjan Barašin je naglasio, da pomen rješavanja srpskog nacionalnog pitanja može biti i pogrešno protumačen od strane pojedinica.
010„Ja ne želim da iko od vas pomisli da sam nacionalista. Ja to nisam. Zato ću reći, da u vezi ove knjige ne treba praviti veliku buku prije nego što se pročita. Mogu samo reći veliko hvala što ste došli večeras u ovolikom broju i što ste podržali našu akciju i izrazili poštovanje prema svemu onom što smo uradili. A, ono što svo vrijeme želim da kažem jeste to, da se zahvalim Generalnom konzulu Srbije Vladimiru Nikoliću. On je zaslužan što smo se ja i g. Livne upoznali i bio veza u našoj interakciji što se tiče realizacije ovog prevoda. Ličnu zahvalnost dugujem g. Arie Livne, upravi JKC „Arie Livne“ zato što, kada su čuli da da ova knjiga nije prevedena, nisu angažovali profesionalnog prevodioca koji bi to možda mogao bolje da uradi. Ali, da se malo našalim, bila bi i šteta, jer bi tako negativno uticali na entuzijazam jednog mladog čovjeka. I zato još jednom hvala! “
Rado vidjen gost u JKC „Arie Livne“, predstavnik Jevrejske zajednice Srbije Avram Izrael je kao i svaki put do sada darivao komplet knjiga JKC „Arie Livne“ i dva molitvenika za sinagogu „Ilona Vajs“, jer, kako reče, „ Jevreje je molitva održala“.
„Ja sam Avram Izrael, sefard beogradski, ali sam bio i Srbin i na braniku zemlje u kojoj živim kada je trebalo. Posebno mi je zadovoljstvo, da jevrejsku literaturu imam priliku da čitam u integralnom tekstu zahvaljujući mladom studentu prava, Srdjanu Barašinu, ali i JKC „ Arie Livne“, g. Arie Livne lično, Predsedniku Republike Srpske, Generalnom konzulu Srbije Vladimiru Nikoliću i svima onima koji su pomogli da se prevod knjige Teodora Hercla pojavi na srpskom jeziku. Premijera Herclove knjige je večeras u Banja Luci, a druga promocija će biti organizovana u Beogradu. Mislim da su prisutni dovoljno rekli o Herclovoj genijalnoosti, jednostavnosti, vizionarstvu, čoveku humanisti, socijalisti, realnom liberalu koji je artikulisao hiljadugodišnji san jevrejskog naroda prognanog sa njegovog ognjišta. Prošlo je 12 decenija od njegove ideje i pet decenija od njene realizacije. U kratkom vremenu za ljudski vek se desilo mnogo toga, Prvi i Drugi svetski rat...sve se promenilo, ali je antisemitizam ostao. Šest miliona Jevreja je nestalo , a na prostoru ex Jugoslavije 80.000. Svi oni, kao i očevi mojih otaca su nosili jedan san, jednu iskru o sopstvenoj državi, o svom domu. Našli su tu iskru ulazeći u gasne komore Aušvica, beogradskog Sajmišta, u Jasenovac. I danas mira nema, ali sa posebnom emocijom ću reći, da je srpki narod ostao uz nas. Autor knjige Teodor Hercl iskazuje brigu za sve narode i nacije. Da li je bio utopista!? Siguran sam , da bi danas sve savremene nacije, svi problemi koji su aktuelni mogli da budu rešeni da se preuzme njegov „recept“, odnosno njegova postavka rešenja nacionalnog pitanja. Ali, nije tako. I danas se „kroz mač“ rešavaju problemi koje je Hercl predvideo. Valjalo bi, da svi političari, pre nego što se late rešavanja gorućih državnih pitanja pročitaju Hercla kao lektiru.“

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 008
  • 009
  • 010
  • 011
  • 012
  • 013
  • 014
  • 015
  • 016
  • 017
  • 018
  • 019
  • 020
  • 021
  • 022
  • 023
  • 024
  • 025
  • 026
  • 027
  • 028
  • 029
  • 030
  • 031
  • 032
  • 033
  • 034
  • 035
  • 036
  • 037
  • 038
  • 039
  • 040
  • 041

HAG HANUKA SAMEAH

010U Jevrejskom kulturnom centru „Arie Livne“ su 12.12. 2017. godine članovi Jevrejske opštine Banja Luka proslavili Hanuku – Festival svjetlosti. Proslavi su prisustvovali predsjednik Jevrejske opštine Banja Luka Arie Livne sa suprugom, predsjednik Društva srpsko-jevrejskog prijateljstva dr. Aleksandar Lazarević, članovi društva te zvanice iz javnog i kulturno života grada.
Direktor JKC „Arie Livne“ Djordje Mikeš je čestitao praznik članovima opštine te sunarodnicima iz drugih jevrejskih opština na teritoriji BiH, ali i izvan zemlje sa željom da praznik proslave u miru i okruženi ljubavlju svojih najbližih, a gostima je poželio dobrodošlicu. Eminentni muzičar Franjo Yehuda Kolonomos je odsvirao kompoziciju pod nazivom „ Ocho candelas“ posvećenu prazniku, a zatim je uslijedila svečana večera. Predsjednik Jevrejske opštine Banja Luka Arie Livne je obradovao mališane podijelivši im paketiće i poželio mnogo sreće, zdravlja i ljubavi.

hanukkah11Hanuka ( u prevodu znači posvećenje) je hebrejski praznik poznat i kao Festival svjetlosti. Proslava počinje 25. kisleva po jevrejskom kalendaru, a veže se za dogadjaj iz 164. godine p.n.e. nakon trogodišnjeg progona i borbi i nakon čega je ponovo posvećen Hram u Jerusalemu. Naime, Seleukikdski kralj Antion IV. Epifan je bio zabranio jevrejske obrede u Hramu i ozvaničio rituale koji su slavili Zeusa Olimpijskog. To je uzrokovalo pobunu Jevreja u kojoj su ih predvodili Makabejci. Nakon Epifanove smrti je Hram očišćen i ponovo posvećen. Sa ovim dogadjajem je povezana legenda o svjetiljci koja je nastavila goriti iako za to nije bilo dovoljno ulja. U Talmudu je zabilježeno, da je u Hramu bilo oskrnavljeno svo ulje namijeneno obrednim svjetiljkama, ali da je ostala samo jedna posuda u kojoj je bilo dovoljno ulja za jedan dan. Tako je paljenje svjetiljki tokom praznika postalo biti narodni običaj što je kasnije ozakonjeno u Talmudu. Prvog dana se pali jedna, a onda svakog dana još po jedna svjetiljka i tako osam dana, koliko traje praznik Hanuka. Ovo je i razlog nastanka osmokrakih svjećnjaka ( hanukije) kako bi se razlikovali od sedmokrakog ( menora). Praznik obično pada u decembru, u kući se ništa ne radi, porodica sjedi okupljena oko stola i igra se zvrčkom koja se na jidišu naziva „trendel“.

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 008
  • 009
  • 010
  • 011
  • 012
  • 013
  • 014
  • 015
  • 016
  • 017
  • 018
  • 019
  • 020
  • 021
  • 022
  • 023
  • 024
  • 025
  • 026
  • 027
  • 028
  • 029
  • 030
  • 031
  • 032
  • 033
  • 034
  • 035
  • 036
  • 037
  • 038
  • 039

METAFORIČKA PRIČA O TEŽNJI ČOVJEKA DA PRONADJE SVOJE UTOČIŠTE

U Jevrejskom kulturnom centru „ Arie Livne“ je 8. 12. 2017. godine prikazana predstava (monodrama) pod nazivom „ Ja sam pas....I zovem se Salvatore“ radjena po knjizi mostarskog pisca Veselina Gatala, a u režiji Gordana Jeftića. Autor scenografije je Rastko Stefanović, dramaturgije Zvonko Gojković, kostimografije Maja Bolozan, kompozicije Vladimir Agić-Aga, a glavnu ulogu igra glumac Narodnog pozorišta „ Toša Jovanović“ iz Zrenjanina Miljan Vuković. Interesantna i glumački zahtjevna monodrama , čiji glavni lik je pas po imenu Salvatore, je do sada izvedena više od sto puta.

001Naš sagovornik, pisac Veselin Gatalo je autor petnaest knjiga medju kojima je knjiga „Ja sam pas...I zovem se Salvatore“ jedna od najčitanijih u biblioteci grada Sarajeva. Gospodine Gatalo, šta vas je kao pisca ponukalo da glavni lik u vašoj knjizi bude jedan pas.
„Pa, kako da vam kažem, ovo je knjiga u kojoj glavni lik jeste pas, ali to može da bude svako od nas. Svi smo mi ljudi pomalo taj pas. Malo sam se poigrao, kako bih to rekao, jer volim sve književne pravce, a posebno one koji nisu baš zastupljeni u književnosti. Prikazan je jedan pas koji može biti u Africi, Aziji.... Ne zna se u kom gradu je živio Salvatore, ne zna se u koji grad je došao, kojim putevima se sve on vraća. Kada u ratu prolazi kroz linije gdje je vojska, on ne zna čija je to vojska, ali zna kuda ide. On hoće da se vrati kući kao što to svi mi želimo. E, sada , kuća može biti metaforična stvar. To može biti vraćanje sebi, svojoj familiji. Možda se neki i vrate toj kući za kojom tragaju. E, upravo taj put prolazi pas Salvatore kao što ga svi mi prolazimo.“

Zašto ste na konstataciju da ste književnik reagovali negacijom?
„Ja više volim reći da sam pisac. Naime, mnogo je ljudi koji sebe nazivaju književnicima. Neki od njih žive od tudjeg pisanja, a to znači da pišu kritike, osvrte, predstavljaju druge književnike ili stvaraju nove književnike. Oni odlučuju šta je dobro, a šta je loše. Rade stvari koje zapravo ne bi trebali raditi. Ja sam, pak, samo pisac. To znači , da živim od pisanja , a ne od knjiga. Ova knjiga po kojoj je uradjena predstava je najčitanija u biblioteci grada Sarajeva. Novac sam dobio samo od prvog izdanja štampanog u 1000 primjeraka. Ona se doštampava, a mislim i ostale knjige. To sve govori o izdavaštvu danas, ali ja smatram, da je bolje da nadjem neki drugi način da preživim nego da sada utjerujem te dugove.

Vaša rečenica, da živite od pisanja, a ne od knjiga je uvertira za pitanja, kakav je status knjige i književnosti u vremenu kada imamo „na sceni“ pojavu „subkulture“ koja svoje uporište ima u, tako da kažem, kiču, šundu ...!?
„Pisci vole reći, da su ljudi nepismeni, da ne vole knjigu, a to je jedna velika laž. Ljudi itekako čitaju i vole da čitaju. Ali, da bi to radili potrebno je napisati dobru knjigu. A, kakva bi to trebala da bude knjiga !? Znate, ne možete se ugledati na Dostojevskog i imati opis na četiri strane iz razloga, jer danas ljudi nemaju više strpljenja ni vremena za čitanje takve literature. Koja je svakako genijalna. Pa, ako ne možete da sročite opis u tri do četiri rečenice onda nemojte ni opisivati“.

Što upućuje na zaključak, da je i književnost u medjuvremenu evoluirala.
„Itekako. Kao i sve oko nas. Ako mislite da čitaju vaše knjige, onda današnja književnost mora biti korak ka scenariju. On je kostur neke knjige od kog može nastati kasnije neki film, pozorišna predstava. Dovoljno se približiti scenariju znači da ste na pravom putu da budete dobitnik. A, ako se ovome doda i dobar opis, nije važno koliko će stranica imati, onda ste blizu onog što se zove dobra knjiiga.

Vaš književni opus je koloritan. Niste od onih pisaca koji zastupaju isključivo jedan pravac u književnosti i po čemu su postali biti prepoznatljivi, čitani ili pretenduju da to budu.
„Moja ciljna grupa su ljudi koji ne vole da čitaju. Jer, lako je pisati za one koji vole da čitaju bez obzira da li je to vrijedno čitanja ili nije. Recimo, imate ljude kao što je David Albahari gdje se malo njih može pozvati na solidno poznavanje njegovih djela, ali svi znaju ko je on. Trudio sam se da budu zastupljeni svi književni žanrovi i da animiram sve ciljne grupe. Od djece do starijih ljudi. Autor sam zbirki priča, romana, knjiga naučne fantastike, proze pa do alegorijske proze. Mislim da sam uspio solidno „dohvatiti“ i nekoliko drama koje se prikazuju, a vrijeme je da napravim nešto baš veliko, ali o tom po tom. Poslije 15 objavljenih knjiga mogu sebi dozvoliti da radim ono što stvarno hoću, da radim bez obzira hoće li me ljudi čitati ili ne.“

Vi ste od onih pisaca, ljudi koji ponekad govore i ono što drugi ne vole da čuju i bez obzira na reakcije, posljedice!?
„Ako se unutrašnji osjećaj nepravde ne ispolji javno, spaliće onoga koji ga nosi. Puno mi je „jeftinije“ da to izrazim nego da završi unutar mene, jer se tada loše osjećam, loše spavam. Više volim to reći onima kojima moje razmišljanje smeta, da se oni onda loše osjećaju“.

Domaćoj javnosti ste poznat i po autorskoj emisiji „ Ljudovanje“ koja se prikazuje na RTRS. Reklo bi se netipična tv emisija.
„Pa i ta emisija je napravljena za ljude koji ne vole televiziju. Ja više volim razgovor oslobodjen tipične, žurnalističke terminologije, a to je „pitanje-odgovor“ te ona budnost da se emisija „ne otme kontroli“, kako bih to rekao. Naime, kada emisija startuje ja ne znam gdje će me odvesti i to zavisi od teme, gosta, mene...No, ja se nikada ne bih poigrao sa čitaocima i gledaocima, jer su to ljudi koje izuzetno poštujem. Kritika ne dolazi u obzir, a ako se i dogodi nekada onda je to nesvjesna reakcija.“

013Glumac Narodnog pozorišta „ Toša Jovanović“ iz Zrenjanina Miljan Vuković je glumu zavolio u djetinjstvu dok su mu čitali bajke, a desetak godina kasnije donio i životnu odluku, da će gluma biti njegova životna profesija. Diplomirao je na Univerzitetu „Dzemal Bijedić“ u Mostaru što je i bilo prvo pitanje, šta je uticalo da se upiše na mostarsku akademiju imajući u vidu veliki izbor pozorišnih akademija na teritoriji gdje je rodjen?
„Akademiju sam završio u jednoj divnoj atmosferi sa divnim ljudima, profesorom Tahirom Nikšićem, profesoricom Tanjom Miletić Oručević, Milošem Lazinom, profesorima iz Poljske, SAD, Verinom Karajicom, Snježanom Martinović....Niste jedini koji me pitate, od kud ja u Mostaru. To me svi pitaju. A, to je za mene jedna duga priča, za jedan duži intervju, ali ću ukratko reći kako je do toga došlo. Naime, bio sam na Festivalu autorske poetike koji je organizovao Sead Djulić i rekli su mi da se otvara škola glume u Mostaru, odnosno akademija. Ja sam to tada prihvatio u stilu „važi“. Izmedju ostalog sam bio na prijemnom ispitu u Banja Luci. Očekivao sam i nadao sam se, da ću biti primljen, ali nisam. To mi je teško palo i onda sam razočaran i tužan hteo da pošaljem majci poruku, da se vraćam kući. Otvorio sam email i video da je prijemni na akademiji u Mostaru sutradan. Probudila se tada u meni neka želja za neprihvatanjem takve vrste odluke, da ja ne mogu da se bavim glumom. Seo sam na autobus, prijatelji su mi dali novac za kartu i boks cigareta i krenuo sam u Mostar. I tu se širi priča za koju sam već rekao da je dugačka“.

Reklo bi se, čudni su putevi glumački!?
„Čudni su generalno putevi. Fenomen dobre energije valjda negdje funkcioniše i ja se uvek nadam, da se dobra energija vraća dobrom energijom, a da negativnu treba da progutamo, „svarimo“ i pretvorimo u pozitivnu te tako prekinemo lanac negativnosti.

Večeras smo vas gledali u ulozi psa po imenu Salvatore. Monodrama koja je sudeći po onom što smo imali priliku vidjeti zahtjevna, jer je potrebna i solidna fizička kondicija, komunicirate sa publikom dok glumite, oponašate pseće pokrete, lavež, jedete iz posudica. Kako je došlo do izbora takve uloge ?
„Ova priča o psu zvanom Salvatore, odnosno predstava koju izvodim je nastala prije desetak godina. Upravo sam pre par meseci proslavio njen jubilej. Odlučio sam se za Salvatorea tako što sam se kao mlad glumac , koji ne zna šta će sam sa sobom, setio u jednom trenutku svog prijatelja Veselina Gatala. Nazvao sam ga i rekao mu , „ Sećaš se one mostarske večeri kad smo se tako fino proveli? Rekao si mi tada, da imaš neki super roman i da bi to mogla biti monodrama te da bih ja tu mogao da radim.“ I tako je to krenulo, a kasnije i zaživelo na obostrano zadovoljstvo. Premijerno izvodjenje monodrame je bilo u atrijumu Narodnog pozorišta „ Toša Jovanović“, u kultnom klubu „Zeleno zvono“ koji je držao moj prijatelj Branislav Grubački, 28. 6. 2017. godine. Ja nisam beležio niti vodio računa gde se i koliko puta odigrala predstava. Jednostavno, nisam želeo da se bavim faktografijom. Ali, dosta sam je puta odigrao. Nekad pred 350 ljudi, a glumio sam i pred dvoje ljudi. Trudio sam se da je uvek odigram isto. Drago mi je bilo videti, da u njoj uživa i malobrojna publika. Da predstavu doživljavaju.

Zasigurno je repertoar koji glumite raznovrstan imajući u vidu da ste stalno angažovani u zrenjaninskom pozorištu koje ima renome u svijetu pozorišne umjetnosti. Možete li izdvojiti neku ulogu kao „vašu“, posebnu. Odnosno, preferirate li odredjeni žanr ?
„Znate, to je produkcija zrenjaninskog pozorišta. Igramo jedan širok repertoar koji priliči jednom pozorištu. Kako da kažem, repertoarska politika neke kuće ne zavisi od pojedinca ili glumca već više od toga , koja je idejna politika i šta želimo da postignemo. Neke predstave su više gledane, neke manje, ali u principu treba da radimo na tome , da obrazujemo publiku i da radimo sa njom na tome da se i oni malo predstave, prate i razumeju ono što radimo.

Pitanje, kakav je položaj glumca danas je postalo da bude stereotipno. Hoće se reći, da je nezaobilazno u skoro svim intervjuima čiji su sagovornici umjetnici, a odgovor....!?
„Bolje da ne pričamo. Preživljavamo. Pa, to nije ni preživljavanje. Svojevremeno sam rekao rečenicu, da li sam je negde čuo ili sam je u tom momentu sam smislio, a ona glasi, „umetnost preživljavanja“. Da, baš tako. Uporno govorim, da vremena nisu teška nego ljudi postaju biti sve teži i teži. Mislim da sam dovoljno rekao. I koristim priliku, da izrazim veliko zadovoljstvo što večeras gostujem u ovom kulturnom centru, pred banjalučkom publikom“.

 

  • 001
  • 002
  • 003
  • 004
  • 005
  • 006
  • 007
  • 008
  • 009
  • 010
  • 011
  • 012
  • 013
  • 014
  • 015
  • 016
  • 017
  • 018
  • 019
  • 020
  • 021
  • 022
  • 023
  • 024
  • 025
  • 026
  • 027
  • 028
  • 029
  • 030
  • 031
Strana 3 od 12